تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٩
مرزبان‌نامه
ايشان دوستان به حق و برادران به صدق باشند و آن طايفه كه ملاطفت براى مجازات حال و مراعات وقت واجب بينند و مصالح كارهاى دنياوى اندر آن به رعايت رسانند مانند صيادانند كه دانه براى سود خويش پراكنند نه براى سيرى مرغ ، هركه در دوستى كسى نفس بذل كند ، درجه او عالىتر از آن باشد كه مال فدا كند : و الجود بالنفس اقصى غاية الجود ( يعنى بخشيدن جان منتهاى بخشش است ) و پوشيده نماند كه قبول موالات و گشادن راه مؤاخات و ملاقات با تو مرا خطر جانى است و اگر بدگمانيئى صورت بستى هرگز اين رغبت نيفتادى . لكن به دوستى تو واثق گشته‌ام و صدق تو در تحّرى ( طلب كردن ) مصادقت من از محل شبهت گذشته است ، و از جانب من آن را با ضعاف ( چند برابر ) مقابله مىباشد . امّا ترا يارانند كه جوهر ايشان در مخالفت من چون جوهر توست ، وراى ايشان در مخالصت من موافق راى تو نيست ، ترسم كه كسى از ايشان مرا ببيند قصدى انديشد . زاغ گفت : علامت مودت ياران آن است كه با دوستان دوست و با دشمنان دشمن باشند . و امروز اساس محبت ميان من و تو چنان تأكيدى يافت كه يار من آن كس تواند بود كه از ايذاى ( آزردن ) تو بپرهيزد و طلب رضاى تو واجب شناسد . و خطرى ندارد نزديك من انقطاع ( گسستگى ) از آنكه با تو نپيوندد و اتصال برو از دشمنانكى تو ببرّد . به عزايم ( عزم كردنها ) مرد آن لايق كه اگر از چشم و زبان ، كه ديدبان تن و ترجمان دل‌اند ، خلافى ( مخالفت ) شناسد به يك اشارت هردو را باطل گرداند ، و اگر از آن وجه رنجى بيند عين راحت پندارد .
عضوى ز تو گر دوست شود با دشمن * دشمن دوشُمَر تيغ دوكش زخم دوزَن
. . . و باغبان استاد را رسم است كه اگر در ميان رياحين گياهى ناخوش بيند برآرد .
موش قوى دل بيرون آمد و زاغ را گرم بپرسيد ، و هردو به ديدار يك‌ديگر شاد گشتند . . . » « 1 »
مرزبان‌نامه
مرزبان‌نامه
مرزبان‌نامه يكى از كتب گرانقدر نثر فارسى است كه به همت اسپهبد مرزبان بن رستم بن شهريار بن شروين بن رستم بن سرخاب ابن قارن به رشته تحرير درآمده و بعدها سعد الدين و راوينى آن را از لهجهء طبرى به فارسى درى برگردانيده است ، مرزبان ، يكى از ملوك طبرستان و از خاندان آل باوند است ، در اينجا ذكر اين مطلب ضرورى است كه آل زيار يا زياريان ، سلسله‌يى از امراء پادشاهان حدود گرگان و طبرستان هستند كه از 316 ه . ق در آن منطقه حكومت و
( 1 ) . همان كتاب ، « باب دوستى كبوتر و زاغ . . . »