تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٧

كاوه آهنگر

فردوسى چنان و الا و آموزنده است كه براى تفسير و توضيح هر بيت آنها ، نگارش رسالهء مستقلى ضرورى است :

خُنُك آنكه آسايش مرد و زن * گزيند بر آسايش خويشتن

دگر گفت روشن روان آنكسى * كه كوتاه گويد به معنى بسى

كسى را كه مغزش بود باشتاب * فراوان سخن باشد و ديرياب « 1 »

هنر جوى و تيمارِ « 2 » بيشى مخور * كه گيتى سپنج « 3 » است و ما برگذر « 4 »

همه روشنى مردم ، از راستى است * ز تارىِّ كَژّى ببايد گريست

دل هركسى بندهء آرزوست * وزو هركسى با دگَرگونه خوست

به نايافت رنجه مكن خويشتَن * كه تيمار جان باشد و رنج تن

ز نيرو بود مرد را راستى * ز سستى دروغ آيد و كاستى

ز دانش چو جان تو را مايه نيست * به از خامشى هيچ پيرايه نيست

هزينه چنان كن كه بايدت كرد * نبايد فشاند و نبايد فشرد

*

خرد افسر شهرياران بود * خرد زيور نامداران بود

خرد زندهء جاودانى شناس * خرد مايهء زندگانى شناس

خرد رهنماى و خرد دلگشاى * خرد دست گيرد به هردو سراى

ازو شادمانى و زو مردميست * ازويت فزونى و زويت كميست

*

چنين گفت رستم خداوند رخش * كه گر نام خواهى درم را ببخش

نه‌چندان‌كه بيچيز گردى ز چيز * جهان ننك دارد ز بىچيز نيز

بپوش و بنوش و ببخش و بده * براى دگر روز چيزى بنه

مبادا كه در دهر دير ايستى * مصيبت بود پيرى و نيستى

*

بيا تا جهان را به بد نسپريم * به كوشش همه دست نيكى بريم

( 1 ) . نفهم و كودن ( 2 ) . غصه و اندوه ( 3 ) . بىدوام و موقتى و ناپايدار ( 4 ) . رفتنى