بدايع الوقايع ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٧

[ 13 ] گفتار در سؤال فرمودن حضرت سلطنت شعارى معدلت آثارى از غرايب حكايات و عجايب تدبيرات امير على شير ، و [ دقت طبع ] و نزاكت مزاج و لطافت خصال و حسن امتزاجش به اهل فضل و ارباب كمال « 1 »

نقل مىكردند . يكى از معميات [ وى ] اين بود كه :

فصل بهار و لاله و روى نگار ماست * ساقى ز بعد اين دو سه دور اختيار ماست

يكى از ياران اين فقير

( 73 a )

به آن معمائى مبلغ يكصد تنگه گرو بست كه فلانى اين معما را بىنام « 1 » مىشكافد . و با جمعى به خانهء اين فقير آمدند .

اتفاقا پنج روز بود كه فقير را مرض حصبه روى داده « 2 » بود و صاحب فراش بودم . چون اين جماعت بر سر بالين من جمع شدند ، گفتند كه : حقا كه ما از اين حال خبردار نبوديم . يكى از آن جماعت اظهار اين معنى « 3 » نمود . فقير گفتم كه : آن معما را بخوانيد . گفتند : چه محل اين است ؟ فكر مفرط [ موجب ] اشتداد و امتداد مرض مىشود . فقير مبالغه كرده ، آن جماعت را به خواندن آن معما سوگند دادم . چون آن معما خوانده شد ، به اندك تأمل گفتم كه : نام سيفى از اين معما استخراج كرده شد ، نمىدانم كه همين است يا غير اين ؟

آن معمائى را حيرت غريبى دست داد و مبلغى كه گرو بسته بودند همانجا تسليم كرد ، و فوطهء يزدى كه به پنجاه [ تنگهء ] خانى ارزيد به اين فقير نياز كشيد .

مولانا صاحب دارا كه از ياران نامى و مصاحبان گرامى اميركبير ، فلك جناب مشترى راى عطارد اكتساب ، ولايت‌پناه ، هدايت دستگاه ، مطلع انوار رحمت الهى ، مظهر آثار عواطف پادشاهى ، نظام الحق و الحقيقة و الدنيا

( 73 b )

و الدين امير عليشير روح اللّه روحه [ و زاد فى غرف الجنان فتوحه ] بود ؛ چون آفتاب عمر اين اميركبير به سرحد زوال رسيد و طاير روح مطهرش قفس قالب را شكسته برفراز كنگرهء عرش مجيد منزل گزيد « 4 » ؛ صغير و كبير ،

( 1 ) - A ، C : نام ناگفته ( 2 ) - نسخ ديگر : واقع شده ( 3 ) - A : آن حال ( 4 ) - A : منزل گرفت