اسناد تاريخى خاندان غفارى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٧
- 251 - نامهء نصر الله خان به پدرش فرخ خان امين الدوله گزارش تشريفات ورود ناصر الدين شاه به خاك عثمانى در سفر به عتبات عاليات
رفته كمل پاشا را با نامه برداشته به خاكپاى مبارك شرفياب گرديدند .
به همراهى محمد حسن خان ، فراموش شد عرض شود چهار يدك طلا و سى سوار مظفّر الدوله و بيست فرّاش و رضا قلى خان نايب ايشيك آقاسىباشى به جهت آوردن كمل پاشا و نامه مأمور شده رفتند . حالت سوار و سرباز آنها كه به جهت تشريفات آنجا حاضر كرده بودند به اعتقاد فدوى از حيث لباس و نظم آن قسمى كه در خارج مىشنيديم نبود ، بل‌كه سوار و سرباز موجود ملتزمى ركاب مبارك از هر جهت در انظار بيشتر جلوه كرد ، مخصوصا سوار كه هيچ نسبت به سوار آنها نداشت .
على بيك شرفياب‌چى از قرارى كه مذكور نمودند و از طرز سلوك و رفتار او محقّق و معلوم شد زياده از حد لوطى و چم‌لى و تخس و زرنگ است و [ به ] همين‌جهت ، پيش اعليحضرت خوندگار محبوب و معتبر است و مشهور به نمك است ، و آنچه فدوى فهميده است متّصل در خيال اين است كه چيزى به دست آورده در آنجا مضمون كند .
هر شب از اردوى عثمانى از جانب پاشاها چهار مجموعه شام براى سركار بندگان اقدس همايون روحنا فداه مىآورند . هر روز هنگام سوارى ، حضرات پاشاها و ساير رؤساى آنها در علىقاپو [ عالىقاپو ] حاضر مىشوند . اغلب اهل اردو ، از محلّ شاهزادگان و جناب مخبر الدوله « 1 » و امين الملك « 2 » و عضد الملك « 3 » و خازن الملك « 4 » و غيره
علاوه بر اين ، 25 سال نيز روزنامه‌خوان ، ناصر الدين شاه بود ، به اين معنى كه روزنامه‌هاى فرانسه را به فارسى ترجمه مىكرد . ( شرح‌حال رجال ايران ، ج 3 ، ص 330 و چهل سال تاريخ ايران ، به كوشش ايرج افشار ، ج 3 ، ص 910 ) . ( 1 ) . عليقلى خان مخبر الدوله پسر بزرگ رضا قلى خان هدايت امير الشعراء كه در 1268 ( يعنى يك سال قبل از سفر ناصر الدين شاه به كربلا ) ملقّب به مخبر الدوله شده بود ( چهل سال تاريخ ايران ، به كوشش ايرج افشار ، جلد 2 ، ص 504 ) . ( 2 ) . امين الملك پاشا خان ( امين الصره - امين شورى - امين الملك ) از رجال دورهء سلطنت محمد شاه و ناصر الدين شاه و از پيشخدمت‌هاى خاصه است كه در سال 1281 ملقّب به امين الملك گرديد . مشاغل مهمى از جمله مهردارى مهر شاه ( مهر مبارك و خزانت خاتم همايون ) را برعهده داشت ( چهل سال تاريخ ايران ، به كوشش ايرج افشار ، ج 2 ، ص 476 و شرح‌حال رجال ايران ، ج 1 ، ص 199 ) . ( 3 ) . عليرضا خان قوانلو ايلخانى قاجار عضد الملك پسر موسى خان دائى ناصر الدين شاه ، در سال 1285 ه . ق پس از درگذشت ميرزا محمد حسين قزوينى ( درگذشتهء 1284 ق ) ملقب به عضد الملك و در همين سال مهردار شاه نيز شد . و در سفر ناصر الدين شاه به عتبات ( بين النهرين ) در سال 1287 ه . و نيز در سال 1290 به همراه شاه به اروپا رفت . او در سال 1283 ق از طرف ناصر الدين شاه ، مأمور حمل خشتهاى طلا ، به منظور طلاكارى گنبد عسكرين در كاظمين شده و به خوبى از عهدهء اين مأموريت برآمده و در سال 1284 ق به تهران بازگشته بود . ( شرح‌حال رجال ايران ، ج 2 ، ص 435 ) . ( 4 ) . به احتمال قريب به يقين مراد حاج رحيم خان خازن الملك است كه در سال هفدهم سلطنت ناصر الدين