الذريعة إلى حافظ الشريعة ( شرح أصول الكافي ) — الجزء ١، الصفحة ٧٧

[ شرح خطبة الكافي ]

شرطيّه در آن علم ندارد رَهْ از آن راه * كز جهل نباشد برى آن علم كه شرطيست

رو « لَو عَلِمَ اللَّه » بخوان تا كه بدانى * ذو الخير وعديمش همه در علم الهى است

پس غايت تكليف نه آنست كه داند * مؤمن كه وكافر كه ونيكو كه وبد كيست

بل آنكه به‌فعل آيد وواقع شود اشيا * هر يك به‌همان وجه كه در علم الهى است

إبليس بسى سال كه در صف ملايك * مىكرد به‌طاعات وعبادات خدا زيست

تكليف ميان آمد وشد واقع وظاهر * ذنبي كه عيان بود كه از خواهش ذاتيست

زان توبه نكرد ونشد از كرده پشيمان * كز خواستهء خويش كسى را نَدَمى نيست

آدم چو گناهش نَبُد از خواهش ذاتي * زان چون به‌خود آمد به‌خجالت شد وبگريست

كس را نرسد كاين همه أشرار چرا اند * أنواع ستمها كه به‌مظلوم شد از چيست

بر ظلم چرا گشته معلّق عوض واجر * بي آن چه شدى گر شدى اين داد وستد چيست

بس ظلم كه گر عرض شود بر تو وگويند * باشد عوضش ملك جهان ، طبع نه راضى است

آن ظالم شرّير چرا كرده شد ايجاد * با علم كه شوقش بسوى ظلم غريزيست

ايجاد بود خير ، ولى در حد ذاتش * چون تابعش افتاد ضرر ، پس ثمرش چيست