الذريعة إلى حافظ الشريعة ( شرح أصول الكافي ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٤

تحقيق حال على وجه لا يبقى للاستشكال مجال

ليك مستضعف در أصناف بشر * گشته داخل از قضا واز قدر

« فَسْئَلُوا » * چون بشنوى از گوش جان * آيهء « لا يَسْتَطِيعُونَ » * هم بخوان

باشد استضعاف تا حدّى رسد * كه سؤال اندر خيالش نگذرد

عقلها را كرده خالق در نهاد * مختلف أقدار بر حسْب مواد

شعله ها هر يك به حدّى منتهى است * مشعلى از شمع جستن ابلهى است

جمله واقع دان به تدبير أزل * از حكيم ذو الجلال لم يزل

وضع عالم ، جمله بر حكمت نهاد * هركسى را آنچه مىشايست داد

تحقيق حال على وجه لا يبقى للاستشكال مجال

تحقيق حال على وجه لا يبقى للاستشكال مجال

ضعف عقلي از سياق ما جرا * گرچه معلوم است هر ذي عقل را

ليك مخفى مانده وجه ضعف عقل * فحص بايد كرد از فحواى نقل

چون ملك تا روز ديگر شد پديد * منشأ نقصان اجر از وى نديد

گشت مستنبط أزين كان عقل سست * بود اعمال وعباداتش درست

كرده بُد تصحيح آداب عمل * تا نباشد در عباداتش خلل

مدّتى با أهل دانش خلطه داشت * بعد از آن ، همّت سوى عزلت گماشت

بهر حق كرد آن جزيره اختيار * چون نديد أو بِهْ ز طاعت هيچ كار

احتياط آن دان كه تا حملى توان * بر چنان مردى نگردى بد گمان

حكم بر نقصان أو كن آنقدر * كز كلامش لازم آيد وز خبر

ظنّ وتخمين را مياور در ميان * « إنّ بعض الظنّ إثمّ » را بخوان

بيش أزين ظاهر نشد از قول أو * گر خرى بهر چَرا كرد آرزو

گفت رب را كاش بودى يك حمار * تا چريدى اين حشيش بي شمار

خواست خر بهر صفاى آن زمين * زانكه علّت مقتضى نَبْوَد جز اين

بود غمگين عابد ومىگفت : حيف * كين مكان گردد مشوّه فصل صيف

زانكه از گرما علف گردد حطام * پس نمايد زشت اين جا ومقام