ايران در زمان نادرشاه ( فارسي ) — الصفحة ٤٦٣
مسافرتهاى پيش‌قدمانهء التون 1742 - 1739
نيستند به انگليسىها پيشنهاد نمود اين امر را تقبل نمايند ، ولى مرگ او مانع اجراى اين منظور گرديد . در چندسال بعد در سال 1738 يعنى درست يكصد سال پس از هيئت هولستين « 1 » ، جان التون « 2 » براى اجراى آن نقشه كوششى به عمل آورد . اين انگليسى بىباك در لشگركشى ارنبورگ « 3 » بدولت روسيه خدمت كرده بود و در طى آن لشكركشى كشورهاى گمنام بسيارى را سياحت نموده و هم‌چنين در باب تجارت با خيوه و بخارا تحقيقاتى به عمل آورده بود .
در سال 1739 التون براى رفتن به خيوه و بخارا به مسافرت پيش آهنگانه‌اى دست زده و بسوى ولگاى سفلى حركت نمود ، اما از همان هنگام شنيد كه ايرانيان آن دو كشور را مورد حمله و هجوم قرار داده‌اند ، بنابراين مصمم شد كه كالاهاى خود را برشت حمل كند ، در آنجا پذيرائى دوستانهء جالب توجهى از او به عمل آمد . او با شور با فرماندار ايرانى آنجا از رضا قلى ميرزا كه در آنوقت نائب السلطنهء ايران بود استدعاى يك « فرمان » نمود و به او اعطاء گرديد . فرمان مزبور حاوى مواد بسيار مساعدى بود .
التون از اين موفقيت بر خود باليده و بانگلستان برگشت و در آنجا با بيانى غرا و جالب منافع افتتاح باب تجارت با ايران را اميدبخش نشان داد و طرفداران زيادى جلب كرد « 4 » .
التون يادآور شد كه مشهد اكنون كرسىنشين است و بواسطهء اينكه از خليج فارس براى عمليات شركت هند شرقى خيلى دور افتاده از راه درياى خزر دسترسى به آنجا ممكن است . بعلاوه اين شهر مىتواند يك انبار عالى براى تجارت با خيوه و بخارا باشد . در مقابل اين منافع بايستى حالت فقر از روى بيچارگى ايران خسته و وامانده را ذكر نمائيم ، بعلاوه بايد متذكر شد كه افتتاح اين راه تجارتى ، جديد نبوده بلكه
( 1 ) - Holstein ( 2 ) - John Elton ( 3 ) - Orenburg ( 4 ) - در مجلهء « جنتلمن » سال 1742 چهار كاغذيست كه با اين موضوع مربوط مىباشد و دو تاى آنها گزارش شخص التون است . ( مؤلف )