اخبار سلاجقه روم ( به انضمام مختصر سلجوقنامه ابن بيبي ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٦
جنگ منازكرت ( ملاذگرد )
رسيد . در بيست و هفتم ذى القعدهء 463 ( 26 اوت 1071 م ) ايرانيان و روميان در حالى كه يك فرسنگ باهم فاصله داشتند در مقابل هم قرار گرفتند .
سپاه بزرگ روم شرقى غير از روميان كه از ايالات امپراطورى گردآورى شده بودند ، و سربازانى را از مردم كاپادوكيكه و فريگيه و ارمنستان و الجزيره و گرجستان تشكيل مىدادند . عده‌اى از مزدوران اروپايى مانند : فرانكها و نرمانها و اسلاوها و اوزها نيز همراه ايشان بودند ، شمارهء سپاهيان رومانوس بالغ بر صد هزار تن بود . اگرچه مورخان اسلامى در عدهء ايشان مبالغه كرده و آنان را به 200 هزار تن رسانيده‌اند .
سپاهيان ديوجانس كه متشكل از اقوام و نژادهاى گوناگون بوده‌اند ، باهم انس و الفتى نداشتند و حتى غالبا زبان يكديگر را نيز نمىفهميدند .
از خوشبختى آلب ارسلان ، پناهنده شدن دسته‌اى از اوزها به لشكر ايران پيش از آغاز نبرد بود .
آلب ارسلان با بيست هزار سوار جنگاور و گروهى از فراريان اوز با سردارانى چون گوهر آئين و سليمانشاه و منصور و سوتكين كه هريك بر دسته‌اى رياست داشتند . در مقابل سپاه روم به صف‌آرائى پرداخت . بفرمان سلطان روز جمعه براى نبرد تعيين گرديد . در همين اوان از طرف القائم بامر اللّه خليفهء عباسى ، متن دعايى كه براى پيروزى لشكر اسلام در مقابل سپاه كفر تهيه شده بود به همهء مملكت پهناور سلجوقى فرستاده شد . تا در مساجد بر سر منابر خوانده شود . آلب ارسلان پيش از آنكه جنگ را آغاز كند بر آن شد كه قبلا با رومانوس وارد مذاكره شود .
قاضى ابن المهلبان با امير سوتكين مأموريت يافتند تا با امپراطور روم ملاقات كرده دربارهء شرايط صلح به گفتگو پردازند . امپراطور از سفيران سلجوقى استقبال خوبى نكرد و اعزام آن رسولان را دليل بر ضعف سلطان دانست و از روى غرور گفت كه در شهر رى با سلطان صلح خواهم كرد .
آرايش جنگى سپاه روم و ايران چنين بود :
امپراطور در قلب سپاه قرار داشت . و در طرف چپ او يكى از سردارانش آليتس
Aleates
با سربازان او و طرف راست او سردار ديگرش برينيوس
Brynnios
با سربازانش صف كشيده بودند . افراد ذخيره و احتياط به رياست آندرونيكوس
Andronikos
در صف عقب جبهه قرار داشتند .
آلب ارسلان سپاه سلجوقى را به چهار شاخه تقسيم كرده بود : دو قسمت مأموريت داشتند كه در اطراف تپه‌هاى ميدان محاربه پنهان شده و منتظر بمانند . شاخهء سوم ، در جاى مناسبى قرار گرفته و وظيفه داشت با نيروى احتياط دشمن مقابله نموده و عقب جبهه را حفاظت نمايد . قسمت عمدهء سپاه برياست سلطان مأمور مقابله با عمدهء قواى روم بودند .