اخبار سلاجقه روم ( به انضمام مختصر سلجوقنامه ابن بيبي ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٧
راه شاهى
لئوديسيا ، آدليكوم « 1 » ، آنتيوخيا « 2 » ، نيسا « 3 »
اسامى شهرهايى كه در جادهء شمالى قرار داشتند به نامهاى قديمترى خوانده شدند از اينقرار : تاويوم « 4 » ، آنكيرا « 5 » ، ( آنكارا ) ، گورديون « 6 » ، پسينوس « 7 » ، اوركيستوس « 8 » ، آكمونيا « 9 » ، ساتالا « 10 » ، سارديس « 11 » .
بعضى از اين شهرها كه نام برده شدند زمانى مركز مذهبى و تجارى محسوب مىشدند .
در راه بين افس و سارد كه معبر كارابل « 12 » را قطع مىكرد بناهاى تاريخى از هنر كاپادوكى و سوريايى وجود داشت كه يكى از آنها براى مدتهاى مديد به سسوس‌تريس « 13 » مشهور شده بود .
اثر تاريخى ديگر از هنر كاپادوكى و سوريايى ديگر مجسمه‌اى از خداى بزرگ متركيبله بود .
در راهى كه از كنار بىكوى « 14 » مىگذشت قطعه سنگى از دل خاك بيرون آمده كه روى آن كتيبه‌اى از نوع خط هيروگليف كاپادوكى و سريايى وجود دارد . قبل از فتوحات پارسيان تمدن توسعه‌يافته‌اى در آسياى صغير وجود داشت و ارتباط منظم و مرتبى از سارد به ممالك آن سوى هاليس برپاى شده بود .
چنان كه گفتيم در روى اين رودخانهء تند پلى از سنگ و آجر زده بودند كه در دنياى قديم از شاهكارهاى معمارى تلقى مىشد . بناى اين پل در اواسط قرن ششم قبل از ميلاد بود .
استادى مهندسان آن روزگار اين بود كه بر روى زمينى كوهستانى و رودخانه‌اى تند ، چنين پلى را برپا داشته بودند . چنان كه از تاريخ برمىآيد پس از غلبهء ايرانيان تا زمان برقرارى سلطهء روميان چنين مهارتى در پل‌سازى و احداث جاده ديده نشده است .
هرودت گويد كه اين پل در نزد يونانيان سينوپ شاهكارى مشهور و شگفت‌آور بوده است . تمام رودخانه‌هايى كه در راه شاهى وجود داشت به وسيلهء قايق از آن مىگذشتند به استثناى هاليس كه بر روى آن پلى استوار برقرار بود .
تعيين محل شهر پتريوم تاكنون مورد بحث است . در بغازكوى خرابه‌هايى وجود دارد كه در روزگاران پيشين شهر بزرگى محسوب مىشده است و اگر امپراتورى وسيعى در قديم در آنجا وجود داشته مىبايستى پايتخت آن همين محل خرابه‌هاى بغازكوى باشد . ما در تاريخ به اين نكته برمىخوريم كه كرزوس پادشاه ليديه به محض آنكه تصميم به جنگ با پارسىها گرفت به سوى پتريا لشكركشى كرد . آيا اين همان پتريا پايتخت قديم هيتىها بوده است ؟
درست نمىدانيم ، همينقدر مىدانيم در زمانى كه كرزوس براى جنگ با كوروش بدانجا رفت پتريا يك قلعهء نظامى بود نه يك شهر بزرگ . اما مىدانيم كه جاده‌اى از سينوپ به طرف جنوب شبه‌جزيرهء آسياى صغير يعنى كيليكيه كشيده مىشد كه بغازكوى در كنار آن قرار داشت .
( 1 ) - Laodiceia , Ad lycom ( 2 ) - Lntioucheia ( 3 ) - Nysa ( 4 ) - Tavium ( 5 ) - Ankyra ( 6 ) - Gordion ( 7 ) - Pessinus ( 8 ) - Orkistos ( 9 ) - Akmonia ( 10 ) - Satala ( 11 ) - Sardis ( 12 ) - Kara - bol ( 13 ) - Sesoters ( 14 ) - Beikeui