اخبار سلاجقه روم ( به انضمام مختصر سلجوقنامه ابن بيبي ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦

راه شاهى

و از اين لحاظ يونانيان آن را خاك سينوپى مىخواندند .

در اينجا براى ما مشكل ديگرى به وجود مىآيد كه چرا بايد اصولا جاده‌هاى قديمى با راههاى طويل و پراشكالش بر راههاى كوتاه و آسان ترجيح داده شوند . دليلش آن است كه جاده در زمانى بايد به وجود آيد كه مركز قدرت آن را طبيعى ساخته باشد . هر دو اين راهها از افس به دروازه‌هاى كيليكيه كه بر روى هاليس قرار دارد و از مركز كاپادوكيه به سينوپ مىرود يكديگر را در قسمتى از گالاتيا « 1 » كه در مشرق هاليس است قطع مىكنند . به‌طور يقين در اين چهارراه بقاياى قابل توجهى از تاريخ قديم آناطولى نهفته است . در بغازكوى « 2 » خرابه‌اى وسيع در آسياى صغير قرار دارد . بقاياى ديوارى عظيم نشان مىدهد كه اين حصار بسيار طويل و مرتفع بوده است كه يك دور تمام از چهار تا پنج ميل را دربردارد . آثار قصرى يا احتمالا عبادتگاهى در آن يافت مىشود كه از نظر عظمت و ساختمان در آسياى صغير بىهمتا است . به‌طور قطع اين شهر با سينوپ ارتباط داشته و جاده‌اى از آن به افس و سينوپ منتهى مىشده است . آن جاده از دروازه‌هاى كيليكيه به بغازكوى پايتخت هيتىها از طريق كاپادوكيه مىگذشت و محصولات كاپادوكيه در امتداد اين راه به سوى سينوب حمل مىشد .

زمانى كه كرزوس « 3 » به مقابل كوروش مىشتافت به سوى پتريا « 4 » رهسپار شد و از رود هاليس به وسيلهء پلى كه جادهء شاهى از روى آن مىگذشت عبور كرد و در امتداد اين جاده مستقيما از شهر سارد به پتريا آمد . اين امر ثابت مىكند كه راه شاهى قبل از اينكه پارسيان به آسياى صغير وارد شوند ، به نحو توسعه‌نيافته‌اى مورد استفاده بوده است . هرودت اين راه را تا آنجايى كه شناخته شده به آريستاگوراس « 5 » نسبت مىدهد . بنابراين ، اين راه در قرن ششم قبل از ميلاد وجود داشته است . و مىتوان گفت كه پارسيان اين راه قديم را مرمت كرده و توسعه داده‌اند و احيانا آن را سنگفرش نموده‌اند .

واقعا نمىتوان خط سير دقيق جادهء شاهى را كه بين پتريا و سارد كشيده شده بود تعيين نمود . محتملا اين راه از كنار پسينوس « 6 » و شهر ناشناخته‌اى كه در بالاى مقبرهء ميدائيس « 7 » قرار داشت عبور مىكرد . مجسمه‌هايى شبيه آنچه كه در پتريا يافت شده در فواصل اين راه به چشم مىخورد و معمولا اين مجسمه‌ها همراه نوشته‌هايى به خط هيروگليفى هستند .

شهرهايى كه در جادهء جنوبى شاهراه معروف يونانى و رومى قرار داشته به نامهايى كه متعلق به عصر يونانى و يا دورهء شاهنشاهى پارسى و سلوكى است بدينقرار خوانده مىشوند :

قيساريه « 8 » ، آركليه « 9 » ، لائوديسيه « 10 » ، كومبوستا « 11 » ، فيلوميليون « 12 » ، يوليا « 13 » ، لىسيا ، « 14 » اپاميا « 15 » ،

( 1 ) - Galatia ( 2 ) - Boghaz - Keu ( 3 ) - Croesus ( 4 ) - Pteria ( 5 ) - Aristagoras ( 6 ) - Pessinus ( 7 ) - Midais ( 8 ) - Caesareia ( 9 ) - Archelais ( 10 ) - Laodiceia ( 11 ) - Combusta ( 12 ) - Philomelion ( 13 ) - Julia ( 14 ) - Lysia ( 15 ) - Apameia