اخبار سلاجقه روم ( به انضمام مختصر سلجوقنامه ابن بيبي ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٦
قانعى طوسى :
گذشته از اين شاهنامه قانعى طوسى منظومهء ديگرى در نظم كليله و دمنهء بهرامشاهى نيز به بحر متقارب دارد كه نسخهء خطى آن در موزهء بريتانيا به شماره 7766 موجود است و ريو در فهرست كتب خطى فارسى موزهء بريتانيا ( ص 582 ) آن را وصف كرده است . بعلاوه وى در رثاى جلال الدين محمد رومى صاحب كتاب مثنوى كه مرگ او در سال 672 هجرى اتفاق افتاده قصيده‌اى سروده است « 1 »
كتاب كليله و دمنهء قانعى طوسى كه نسخهء منحصر بفرد آن چنان كه در فوق اشاره شد در موزهء بريتانيا موجود است ، به اين عبارات آغاز مىشود : « كتاب كليله و دمنه از مصنفات املح الشعراء احمد بن محمود الطوسى المشهور به قانعى رحمة اللّه عليه رحمة واسعة »
اين نسخه به خط نستعليق بسيار خوشى نوشته شده و به بحر متقارب مىباشد و به اين اشعار آغاز مىگردد :
خدايا توئى زنده و جاودان * فرازندهء اين سپهر روان
خداوند كيوان و گردان سپهر * فروزندهء پيكر ماه و مهر
سپس در مدح كاووس شاه سلجوقى در تأليف شاهنامهء خود كه فعلا اثرى از آن در دست نيست و مقدار آن را يك شتر بار خوانده است چنين گويد :
جهاندار كاووس فريادرس * كه مدحش مرا كرد مشكين نفس
شنيدست رنجى كه من برده‌ام * در آن نام شاهان برآورده‌ام
همانا بود يك شتروار بار * كه من نظم كردم به كم روزگار
ز هركس كه اصلش بود ز آب و گل * به سلجوقنامه نباشم خجل
كه در نظم آن كرده‌ام درفشان * نگفتم سخن مثل آن بىنشان
اگر در جهان نيست گفتار من * بر كس جز اين يك مجلد سخن
ز تأليف آن روزگارى گذشت * بگرد كليله كه يارست گشت
به من زنده شد نام شاهان داد * جهاندار كيخسرو و كيقباد
كنون از كليله شوم شادمان * باقبال سلطان روشن روان
ورق آخر نسخهء كليله و دمنهء قانعى طوسى به اين اشعار ختم مىشود :
زمان و زمين بندهء شاه باد * هميشه بكام نكو خواه باد
به دو باد آبادى بوم و بر * فزودست حكمش قضا و قدر
سپس كاتب نسخه در پايان آن منظومه چنين نوشته است :
« تمام شد كتاب كليله و دمنه از گفتار ملك الشعراء و افصح الفصحاء احمد بن محمود طوسى المعروف به قانعى رحمة اللّه عليه و نور قبره بعون اللّه تعالى و حسن توفيقه فى وقت زوال من يوم الجمعه فى اوائل شهر ذى القعدة الحرام عام ثلاث و ستين و ثمان مائة ( 863 ه )
( 1 ) - از سعدى تا جامى چاپ دوم ص 158 . - سعيد نفيسى : تاريخ نظم و نثر در ايران تا پايان قرن دهم جلد 1 ص 161 . - فرهنگ سخنوران ، قانعى طوسى ص 466 .