اخبار سلاجقه روم ( به انضمام مختصر سلجوقنامه ابن بيبي ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٨
نبرد علاء الدين كيقباد با سلطان جلال الدين خوارزمشاه
فرود آوردند حكومت آن دو شهر را بهريك از ايشان تفويض نمودند . پس از آن علاء الدين كيقباد پادشاهى ارزنجان را به پسرش غياث الدين كيخسرو داد و مبارز الدين ارتوقوش را به اتابكى او برگزيد و پسر ديگرش عز الدين قليچ ارسلان را وليعهد كرد . « 1 »
نبرد علاء الدين كيقباد با سلطان جلال الدين خوارزمشاه
نبرد علاء الدين كيقباد با سلطان جلال الدين خوارزمشاه
چون سلطان جلال الدين خوارزمشاه در سفر خود به آذربايجان شهر اخلاط را در سال 628 ه از ملك اشرف ايوبى انتزاع كرده بود ، ملك اشرف بعد از سقوط آن شهر با علاء الدين كيقباد و امراى حلب و موصل بر ضد سلطان متحد شد . ركن الدين جهانشاه صاحب ارزنة الروم كه پسر عم علاء الدين كيقباد بود از اجتماع لشكريان روم و شام ، جلال الدين را خبر كرد و سلطان را واداشت كه پيش از اينكه مخالفين به يكديگر ملحق شوند بر سر ايشان بتازد . و جداجدا آنان را از پاى درآورد . اما نقشهء جلال الدين و ركن الدين عملى نشد چه پيش از آنكه سلطان به چنين حركتى اقدام نمايد . بيست هزار سپاهيان علاء الدين كيقباد و پنجهزار لشكر الملك الاشرف به يكديگر ملحق شدند .
جلال الدين پيش از آغاز جنگ سخت بيمار شد به همين جهت نتوانست قبل از الحاق لشكرهاى دشمن به يكديگر نقشهء خود را بمورد اجرا بگذارد . بعلاوه يك عده از سپاهيان ارانى و عراقى و آذربايجانى و مازندرانى او پيش ازين واقعه به وطن خود بازگشته بودند .
جنگ در محل ياسىچمن از نواحى ارزنجان اتفاق افتاد و چهار روز طول كشيد در سه روز اول طليعه‌هاى طرفين با يكديگر دست و پنجه نرم مىكردند و با اينكه خوارزمشاه طليعهء قشون رومى را منهزم كرد ولى در روزهاى بعد شكست نصيب پيشقراولان خوارزمى شد تا آنكه در روز شنبه 28 رمضان 627 لشكريان شامى و رومى بر سپاهيان جلال الدين و ركن الدين تاختند و چنان رشتهء انتظام آن را از هم گسيختند كه هر دسته از لشكريان خوارزمى به سمتى گريختند . جلال الدين گريزان به خرتپرت و اخلاط آمد و بسيارى از لشكريان او در جنگ كشته و سرداران او اسير شدند . يكى از جمله اسيران ، ركن الدين جهانشاه صاحب ارزنة الروم بود . علاء الدين سران سپاه خوارزمشاه را كشت ولى بر ركن الدين رحمت آورد و او را مقيد ساخت .
پس از شكست يافتن جلال الدين ، لشكريان علاء الدين ارزنة الروم را مسخر كردند و سپاهيان الملك الاشرف هم به شهر اخلاط وارد شدند و چون الملك الاشرف بيم آن داشت كه جلال الدين بار ديگر به سرزمين او هجوم آورد ، سفيرانى پيش جلال الدين به آذربايجان فرستاد و تقاضاى صلح كرد و از جلال الدين خواست كه در عدم تعرض به اراضى او به علاء الدين كيقباد سوگند ياد كند . جلال الدين نخست زيربار نمىرفت ولى همين كه خبر رسيدن سپاهيان
( 1 ) - Talbot Rice , P . 69 - 71