انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٦٨

3 - جوامع مسيحى

نمىتوان مذهب دانست ، بلكه بايد حرص و طمع شمرد .

اگر چه شيعيان ايران غالبا با مبلغان مسيحى دربارهء مباحث فلسفى يا مذهبى بحث مىكردند و حتى به تبليغات آنها گوش مىدادند ، ولى چنان كه گفتيم بسيار نادر بود كه به آيين عيسوى در آيند . از طرف ديگر ، پدران ، كودكان بيمار خود را نزد مبلغان مىآوردند ، به اميد اين كه شفا يابند . زيرا بسيارى از اين اشخاص معلومات طبى نيز داشتند . گذشته از اين ، پدران مذكور اعتراضى نمىكردند كه كودكانشان غسل تعميد بيابند . مىگويند يكى از كشيشان كارملى بيش از سه هزار كودك ايرانى را غسل تعميد داد . « 1 »

تعداد پروتستان‌هاى ايران از كاتوليك‌ها بسيار كم‌تر بود ، و معمولا در خدمت دو كمپانى هند شرقى متعلق به انگليس و هلند كار مىكردند و هر كدام از اين دو كمپانى داراى كشيشى در اصفهان بودند . چند نفر از پيروان كالون نيز مانند ژاكوب روسو اهل ژنو و گاهى يك نفر فرانسوى پروتستان در خدمت شاه به سر مىبردند .

از نقطه نظر مذهبى ، دشمنى و عداوتى ميان پروتستان‌هاى ايران و ساير عيسويان در اين كشور وجود نداشت ، و مىتوان گفت كه روابط آنها دوستانه بود . « 2 » تا آنجا كه مىتوان حدس زد ،

عليه خانوادهء شريمان اقامهء دعوى نمود و گفت به عنوان وارث تاورنيه مستحق گرفتن 28000 تومانى است كه اين جهان گرد فرانسوى در حدود سى سال پيش به خانوادهء شريمان به قرض داده است . اين ادعا چنان مورد قبول واقع شده بود كه دو تن از اعضاى خانوادهء مذكور ، چنان‌كه در فوق گفتم ، مسلمان شدند . - شرحى كه ميشل نوشته است . Memoire , pp . 50 - 1 ; Voyage du Sieur Paul Lucas , vo 1 II , pp . 95 - 7 a Chronicle of the Camelites , vo 1 . I , pp . 484 - 6 . ( 1 ) . The History of the Missions of the Fathers of the Society of Jesus established in Persia by the Reverend Father Alexander of Rhodes » كه توسط سرآرنولد ويلسن در Bulletin of the School of Oriental Studies , vo 1 . III , Part IV , p . 13 چاپ شده است . مطابق همين مأخذ ( ص 14 ) تعداد مرگ و مير كودكان در اصفهان در آن وقت ( 1655 - 1664 ) فوق العاده زياد بود و هر سال در حدود 40000 طفل در اصفهان مىمرد . از A Chronicle of the Carmelits , vo 1 . II , p . 1039 چنين بر مىآيد كه اين كودكان هنگامى غسل تعميد مىيافتند كه مشرف به موت بودند و هيچ كدام از آنها جان به سلامت نمىبرد . ( 2 ) . نظر به اين كه مبلغان كاتوليك و كشيشان مقيم ايران غالبا به علت دير رسيدن پول از اروپا در مضيقه بودند ، گاهى مجبور مىشدند از كمپانى انگليسى و هلندى مبالغى قرض كنند . هنگامى كه راهب ايتاليايى به نام اوربان ( Urban ) در بندر عباس اقامت داشت ، مهمان بازرگانان انگليسى بود و آنها مقدار زيادى هديه به او دادند . اين عمل مانع آن نشد كه راهب مذكور از طرز زندگى هلندىها و انگليسىها در آنجا لب به شكايت نگشايد . به