انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٤٢٦
ضميمهء چهارم هنر و ادبيات در اواخر عهد صفوى
قالى در مجموعهء لردابر كانوى موجود است . « 1 » به عقيدهء آقاى گرى « 2 » ، در اين قالىها اثر قالىهاى كرمان كه تصوير درخت در آنها رسم شده است پيداست .
در مورد منسوجات زربفت ، دورهء شاه سلطان حسين را به هيچ‌وجه نمىتوان دورهء انحطاط ناميد . مثلا نمونه‌هاى زيبايى از اين منسوجات در مرقد على ( ع ) در نجف « 3 » و هم‌چنين در مجموعه‌هاى شخصى در امريكا و ساير نقاط يافت مىشود . « 4 »
چنان كه از ساختمان زيباى مدرسهء چهار باغ در اصفهان پيداست ، در مهندسى و هنرهاى تزئينى آثار انحطاط زياد معلوم نيست . با وجود اين ، اگر كسى به دقت آن ساختمان را نگاه كند ، خواهد ديد كه كاشى كارى آن با وجود آن كه مسلما زيبا و دل پذير است ، از آثار قرون گذشته بهتر نيست .
در مورد نقاشى ، تنزل و انحطاط بسيار محسوس است . اين نقص تنها در اثر نبودن هنرمندان قابل به وجود نيامده است ، بلكه فقدان سرپرستى و محيط مساعد نيز مؤثر بوده است . به علاوه ، تأثير افكار و عقايد اروپايى باعث شده است كه « دو شخصيت » به وجود آيد . يعنى در ضمن اين كه بعضى از هنرمندان به سبك و شيوهء ديرين پاى بند بودند ، ديگران ، كه مىتوان آنها را « مترقى » ناميد ، در نقاشى روش‌هاى اروپايىها را در پيش گرفتند . در يك مورد ، چنان كه در زير شرح داده مىشود ، هر دو سبك به طور عجيبى با يكديگر آميخته شدند .
مهم‌ترين طرف دار سبك نقاشى ايرانى معين بود كه خود را مصور مىناميد . « 5 » معين كه در سال 1617 ميلادى تولد يافته بود ، يكى از شاگردان و مقلدان هنرمند معروف رضا عباسى به شمار مىرفت كه در زمان سلطنت شاه عباس كبير و شاه صفى به مقامى ارجمند رسيده بود .
استاد ارنست كونل ، در مقاله‌اى تحت عنوان « نقاشى كتاب » ، در كتاب بررسى هنر ايران ، تأليف پوپ ، بعد از آن كه شرحى دربارهء رضا عباسى و كارهاى او مىدهد ، راجع به معين مىنويسد :
« هيچ يك از شاگردان بىشمار او [ رضا عباسى ] مثل معين به او نزديك نبودند ؛ و اگر چه خود از لحاظ هنر شخصيت بارزى داشت ، ولى تابعيت استاد مىكرد . » استاد كونل در همان مقاله ، بعد از
( 1 ) . - لوحهء شمارهء 1270 ، در A Survey of Persian Art ، جلد ششم . ( 2 ) . اين نكته را آقاى گرى در نامه‌اى كه شخصا به من نوشتند ياد آور شدند . از اطلاعاتى كه ايشان در مورد هنر ايرانى در اين دوره در اختيار من گذاشتند بسيار سپاس گزارم . Aga - oglu , Safawid Rugs and Texiles in the Collection of the shrine of Imam Ali at al - Naiaf . ( 3 ) New York , 1941 ) . . Reath and E . B . Sachs , Persian Textiles and Their Technique from the Sixth to the Eighteenth ( 4 ) Centuries Including a System for General Texitle Classiflcation ( New Heaven , 1937 ) . ( 5 ) . حاجى حسين ، يكى از نقاشان معروف اين زمان ، لقب مصور الملك گرفته است . خانهء او واقع در اصفهان در دورهء صفويه و احتمالا قبل از سلطنت شاه سلطان حسين ساخته شده است . داخل آن داراى گچ‌برىهايى است .