انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٤٢٣
ضميمهء سوم شهر اصفهان در ربع اول قرن هجدهم
ولى بعضى از جانشينان شاه عباس با مردم جلفا به بدى رفتار مىكردند و ماليات‌هاى سنگينى بر آنها مىبستند و گاهى دختران و زنان آنها را براى حرم سراى خود مىربودند . مردم اين شهر نيز از قانونى كه به يك نفر عيسوى حق مىداد در صورت اسلام آوردن ، اموال خويشان خود را تصاحب كند بسيار صدمه ديدند .
شهر جلفا با وجود هرج و مرجى كه به خود ديد ، باز در زمان شاه سلطان حسين نسبتا آباد بود . كسانى كه همراه سراسقف آنقره آمدند و در سال 1699 در اين شهر ماندند ، تحت تأثير زيبايى آن قرار گرفتند و خانه‌هاى مجلل و باغ‌هاى سرسبز و كوچه‌هاى تميز و هواى عالى شهر را ستودند . مبلّغ فرانسوى به نام گودرو ، كه مدت‌ها در ايران مقيم و وابسته به هيئت همراهان اسقف بود ، از جلفا بسيار تعريف كرده و گفته است : « در اينجا خلاصه‌اى از جهان تهيه كرده‌اند . » ضمنا مىنويسد كه مردم شهر وضعشان خوب بود و با تمام دنيا روابط تجارى داشتند . در آن وقت جمعيت شهر را ميان 30000 و 40000 نفر تخمين زده است . « 1 »
جلفا اگر چه از مصايبى كه مردم اصفهان ضمن محاصره شدن در 1722 كشيدند بر كنار ماند ، ولى باز نه تنها از بدرفتارى افغان‌ها ، بلكه از وقفهء كامل تجارت در نتيجهء حملات افغان‌ها ، روس‌ها و ترك‌ها و همچنين شورش‌هايى كه در نقاط مختلف مملكت بر پا شد بسيار آسيب ديد .
جلفا هم مثل اصفهان بعد از صدماتى كه در آن روزگار آشفته به آن وارد آمد ديگر قد علم نكرد .
( 1 ) Gaudereau , Relation II , pp . 94 and 97 .