انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٣٨٤

فصل سى و پنجم مأموريت فابروميشل و عهدنامهء 1708 ميان فرانسه و ايران

او را مجبور كرده بود كه در ساختمان سفارت مقيم شود . « 1 »

هنگامى كه فابر آمادهء حركت شد ، آن قدر به پول احتياج داشت كه مجبور شد براى مخارج خود از معشوقه‌اش مارى كلودپتى مبلغى قرض بگيرد . اين زن ، كه مقدر بود در حوادثى كه براى هيئت اعزامى پيش آمد وظيفهء مهمى انجام دهد ، به قولى دختر نامشروع يك نفر وكيل دادگسترى و زن رخت شويى بود . « 2 » وى در مولن در حدود 1675 تولد يافته و با وجود اصل و نسبى كه داشت نسبتا خوب تربيت شده بود و به زودى نشان داد كه داراى شخصيت برجسته و روح ماجراجويى است . در سال 1702 مشغول ادارهء قمار خانه‌اى در پاريس بود . شايد در همين اوقات بود كه فابر با او دوست شد ( و شايد رفتار دوفريول باعث اين كار شده بود ) . از مدرك عجيبى كه در بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه « 3 » مضبوط است برمىآيد كه اين زن تصميم گرفت هرجا كه فابر مىرود همراه او باشد و پولى از او مطالبه نكند .

اگر چه دولت فرانسه در اوايل 1703 تصميم به اعزام هيئتى به ايران گرفته بود ، ولى فابر اعتبار نامه‌هاى خود را تا 24 ژوئيهء 1704 دريافت نداشت و فقط در اوايل ماه مارس سال بعد بود كه عازم سفر ايران شد . عدهء زيادى به همراهى او حركت كردند و ميان آنها پسر عمويش ژاك فابر و جراحى به نام لوئى روبن ، كه بعدا سرگذشت آن مأموريت را نوشت ، و ژاك روسو « 4 » و جمعى ديگر ديده مىشدند . در ميان اين عده سوارى بود كه معلوم شد مارى پتى در لباس مردانه است .

فابر و همراهانش از راه دريا به اسكندرون و از آنجا به حلب رفتند . اين عده ابتدا قصد داشتند از طريق ارزنة الروم و تبريز به اصفهان بروند . ولى مأموران ترك در حلب در اثر تحريكات بلان ، كنسول فرانسه ( كه مسلما طبق دستورهاى دوفريول عمل مىكرد ) ، چنان اشكالاتى به وجود آوردند كه هيئت اعزامى نتوانست به مسافرت خود ادامه دهد . مارى پتى كه در آن وقت خود را همسر دوهامل « 5 » ، خوانسالار هيئت اعزامى ، مىناميد بىحجاب در كوچه‌ها ظاهر شد ؛ و از اين بابت ترك‌ها را عصبانى ، و همچنين كشيشان يسوعى سخت‌گير را با رفتار خود در ساير موارد به وحشت انداخت .

فابر و مارى كه از ادامهء سفر نوميد شده بودند به قسطنطنيه رفتند و يك ماه در آنجا ماندند .

( 1 ) . - مقالاتى دربارهء مارى پتى در : Nouvelle Biographie Generale , vo 1 XXXIX , and in Michaud's Biographie universelle , vo 1 . XXXII . ( 2 ) Nouvelle Biographie Generale . ( 3 ) . بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد اول ، ورق b 222 . ( 4 ) . - اواخر فصل سى و چهارم . ( 5 ) du Hamel .