انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٣٥١
فصل سى و يكم فعاليت‌هاى كمپانى انگليسى هند شرقى و كمپانى هلندى هند شرقى از 1694 تا 1722
كتلار در اوايل اكتبر 1716 با عده‌اى از كارمندان كمپانى به گمبرون رسيد . اين هيئت مدتى در گمبرون منتظر ورود شش فيلى شد كه قرار بود به شاه تقديم شود . در پنجم آوريل 1717 كتلار و ساير اعضاى هيئت عازم اصفهان شدند و گردش‌كنان در سىام مه به پاىتخت رسيدند . ورود كتلار به اين شهر در حالى كه سربازان همراه او « 1 » لباس سرخ و اعضاى هيئت او جامه‌هاى فاخر پوشيده بودند نظير سفارت مجلل و با شكوه او به لاهور بود . جان بل اهل انترمونى « 2 » ، كه در آن وقت در اصفهان بود ، مىنويسد .
« مأمور هلندى جناب فن كتلار فرستادهء حكومت باتاويا در دربار شاه رسما وارد اصفهان شد .
در جلو او شش فيلى كه حاكم براى شاه تقديم كرده بود حركت مىكردند . عدهء زيادى همراه او مىآمدند و چند تن از محترمين نيز با او بودند . ورود او چنان با شكوه بود كه گويى سفيرى از يكى از دربارهاى اروپا رسيده است . كتلار در محل كار كمپانى اقامت كرد . از قرارى كه به من مىگفت در كورلند متولد شده است و در جوانى به عنوان سرباز در خدمت كمپانى هلندى هند شرقى در آمده ، و در نتيجهء استعداد و كفايت خارق‌العاده خود توانسته خود را از آن شغل پست به مقام افتخار آميزى كه فعلا دارد برساند . » « 3 »
در 12 ژوئن كتلار با اعضاى هيئت اعزامى به حضور شاه رسيد و هداياى كمپانى را تقديم داشت . هنگامى كه شش فيل مذكور را پيش آوردند ، بزرگ‌ترين آنها به شاه تعظيم كرد . « 4 » شاه در هفتم ژوئيه دوباره كتلار را به حضور پذيرفت . چهار روز بعد كتلار به مذاكرات پرداخت ، و او با اعتماد الدوله فتحعليخان داغستانى و سپس با مستوفى خاصه وارد مباحثه شد . در اين گفت و گوها ، كتلار خواستار تجديد حقوق و امتيازاتى شد كه هوگ كامر در شانزده سال قبل دريافت داشته بود . ولى فتح عليخان پاسخ داد كه حقوق و امتيازات مذكور به پايان رسيده است .
Lahore , 1711 - 1713 كه به وسيلهء استاد فوگل در 1937 در لاهه انتشار يافته است . خانم كوئن‌ان - و يك استبد از قسمتى از اين كتاب ترجمه‌اى كرده است كه در ، Journal of the Panjab Historical Society جلد دهم ، قسمت اول ، صفحات 1 - 94 ، انتشار يافته است . بدبختانه مرگ ناگهانى بهادر شاه در سال 1712 و جنگ ميان برادرانش براى جانشينى او ، مذاكرات كتلار را خنثى كرد ؛ و به همين جهت وى را بيهوده مدتى ملامت كردند . در اين خصوص - مقاله استاد فوگل در ، Bulletin of the School of Oriental Studies كه راجع به آن ذكرى شد . ( 1 ) . همراهانش عبارت بودند از گرلاگ ( Gerlag ) تاجر ، بك ( Beeck ) حساب‌دار ، زبوت ( Zeebot ) منشى كل در گمبرون ، دينتر ( Dinter ) منشى هيئت ( اين شخص يادداشت‌هايى نوشته كه نسخهء خطى آن را در Rijks Kolonial Archiet در لاهه در قسمت Bock 3 , Overgecomen Briven 1719 ، جلد 1793 و اوراق 975 - 1209 ، مضبوط است ) ، گروتنر ( Gruttner ) و فليردن ( Vlierden ) دو معاون ، و گروت ( Groot ) جراح ، و دوازده سرباز . ( 2 ) Antermony . ( 3 ) Travels , vo 1 . 1 . p . 94 . ( 4 ) . - مقدمهء استاد فوگل بر Jourmaal ، اثر كتلار ، ص 112 .