انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٣٣٧

4 - نوع تجارت كمپانى انگليسى و هلندى با ايران

( 1 ) صادرات از ايران : صادرات هلندىها از ايران تقريبا مثل صادرات انگليسىها از اين كشور بود . دولت ايران مجبور بود كه طبق قرارداد منعقد در 1701 ، هر سال صد لنگه ابريشم به آن كمپانى بفروشد . « هر لنگه 408 پوند هلندى وزن دارد » « 1 » ، ابريشم‌هاى ايران در انواع مختلف بود و بهترين آنها به نام « كدخدا پسند » ذكر شده بود . « 2 » بعد ، ابريشم ناحيهء لاهيجان ، و سپس نوع اردسه « 3 » آن ، كه از شيروان به دست مىآيد ، و از دو نوع ديگر زبرتر بود .

ساير صادرات هلندىها از ايران عبارت بود « 4 » از قالىهاى پشمى ( بيشتر به سيلان و جنوب شرقى آسيا حمل مىشد ) و قاليچه‌هاى زربفت ، مخمل ، پشم بز ( از ناحيهء راور ) ، عنبر ، انقوزه ، مسكوكات عباسى ايرانى « 5 » ، طلا و نقره « 6 » ، شراب قرمز و سفيد شيراز ، پسته ، بادام ، رومپن « 7 » ، روناس و انواع مختلف نيل « 8 » .

( 2 ) واردات ايران : اين واردات شامل پارچه‌هاى مختلف ، حرير ، عاج ، حسن لبه ( عسلبند ) ، روى ، انواع عطر ، فلفل ، هل و چاشنىهاى ديگر و شكر بود .

نظر به اين كه عطر و ادويه در ايران خريدار بسيار داشت و هلندىها فروشندهء عمدهء آن بودند ، توانستند با بهاى گزاف آنها را بفروشند و به اين طريق ثروت كلانى به دست آرند . « 9 »

( 3 ) هلندىها هم مثل انگليسىها ، نه تنها از حمل مسافر ، بلكه از حمل و نقل امتعه بازرگانان ايرانى و ارمنى و هندى ميان ايران و هندوستان ، استفاده مىبردند .

( 1 ) De Bruyn , Travels , vo 1 . 1 , p . 223 . ( 2 ) . - فرهنگ لغات دشوار ، تأليف اشتاپل ( Stapel ) در كتاب 609 . Beschryvinge van de Oostindische Compagnie , p ( 3 ) . دكتر اشتاپل در كتاب فوق ، ص 500 ، نوشته است كه اردسه كلمه‌اى پرتغالى است و معنى آن ابريشم زبرى از شيروان است . اين كلمه را با Ardassine لغت فرانسوى مقايسه كنيد كه بر منسوجى از اين ابريشم اطلاق مىشود . از آقاى داويد دانلپ كه مرا از اقسام مختلف ابريشم آگاه كرد متشكرم . ( 4 ) . بسيارى از اين كالاها صادرات مجددى از هندوستان يا محل ديگرى در شرق بود . ( 5 ) . هر تومان شامل 50 عباسى بود . - تذكرة الملوك ، صفحات 130 - 131 . هم‌چنين - يادداشت اتين پادرى تحت عنوان ، Memoire sur les Monoyes de Perse ، بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه جلد پنجم ، ورق b 209 . ( 6 ) . طلا و نقره را مخصوصا به دماغهء اميد مىفرستادند . دو كمپانى انگليسى و هلندى مقدار زيادى طلا و نقره به صورت شمش و يا مسكوك صادر مىكردند . ( 7 ) . Rompen به نوع نامرغوبى از گردوهاى مسقط اطلاق مىشد و از آن زياد صادر مىكردند ( از آقاى داويد دانلپ كه مرا از اين موضوع مطلع كرد متشكرم ) . ( 8 ) . براى انواع مختلف نيل - فرهنگ لغات دشوار تأليف دكتر اشتاپل در Picter van Dam , Beschryvinge , p . 609 ( 9 ) . گودرو ( Gaudereau ) در كتاب خود ، Relation I ، صفحات 3 - 4 ، تأكيد مىكند كه هلندىها از حمل ادويه به ايران بسيار سود مىبردند .