انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٣٣٥
4 - نوع تجارت كمپانى انگليسى و هلندى با ايران
رتبه گيلدر ( پول هلندى ) تاجر با سابقه 75 تاجر 65 تاجر تازه كار 40 حساب دار 30 معاون 20 به اين ترتيب ، اگر چه حقوق يك تاجر با سابقهء هلندى تقريبا مساوى حقوق نمايندهء كمپانى انگليسى در ايران بود ، ولى مواجب كارمندان جزء آنها به مراتب بيشتر از مواجب انگليسىهايى بود كه همان مقام را داشتند . شايد علت آن بوده كه كارمندان جزء كمپانى هلندى اجازه نداشتند به تجارت خصوصى بپردازند ولى همگى اين قانون را رعايت نمىكردند . از يك منبع هلندى « 1 » چنين بر مىآيد كه رئيس شعبهء كمپانى هلندى در گمبرون « مىتوانست آن قدر ثروت در مدت كوتاهى به دست آورد كه در چهار يا پنج سال ديگر احتياجى به تجارت نداشته باشد .
4 - نوع تجارت كمپانى انگليسى و هلندى با ايران
4 - نوع تجارت كمپانى انگليسى و هلندى با ايران
الف - كمپانى انگليسى هند شرقى « 2 » ( 1 ) صادرات از ايران : در اواخر قرن هفدهم ابريشم ايران به علت گرانى بهاى آن با مقايسه با ابريشم هندى مورد توجه كمپانى نبود و در عوض توجه كمپانى معطوف به خريد پشم بز از ناحيه راور ، در هفتاد ميلى شمال شهر كرمان ، گرديد . بسيارى از كارخانه‌داران انگليسى .
( 1 ) " Voyage Round the World , by Commodore Roggewin in 1421 - 1423 , in Robert Kerrs A . General History and Collection of Voyages an Travels ( Ekinburgh , 1814 ) , vo 1 cl . p . 158 ( 2 ) . جزئيات اين قسمت از منابع مختلف اقتباس شده است و مهم‌ترين آنها يادداشتى است مضبوط در بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ( جلد پنجم ، اوراق a 191 - b 184 ) و عنوان آن " Commerce des Anglois [ Sic ] en است . مورخ 15 ژوئيه 1718 و شامل اطلاعات مفيدى است دربارهء امور تجارى كمپانى هلندى هند شرقى و ارمنىهاى ايران . نام نويسنده ذكر نشده است . ولى مسلما اين شخص جان بيون دوكن سويل ، ( De Cansevilles ) تاجرى از اهل مارسى ، بود و راجع به او بعدا مطالبى خواهم نوشت . شفر ( Schefer ) هم در كتاب را فائل كشيش ، تحت عنوان Estat de la Perse en 1660 ، يادداشت مشابهى نقل مىكند . وى نام نويسندهء اين يادداشت را ذكر نكرده است . ولى از تاجر فوق الذكر در دوازده سال بعد است . هم‌چنين - كتاب آبه رنال ( Reynal ) تحت عنوان The Philosophical and Political History of the Settlement and Trade of the Eruopeans in the East and West Indies ، جلد اول ، صفحات 255 - 256 . اطلاعات زيادى راجع به تجارت به طور كلى با ايران در يادداشت ديگرى كه شفر از نويسندهء ديگر ذكر مىكند ، در كتاب فوق در ضميمه‌هاى 65 و 67 و 68 يافت مىشود .