انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ٣٠٦

2 - روابط طهماسب با روسيه از 1725 تا 1730

اگرچه روس‌ها در لشكركشى به ايران متحمل تلفات جانى سنگينى شده بودند ، ولى غلجايىها و ترك‌ها در حمله به اين كشور بيشتر صدمه ديدند . چنان كه ديديم ، غلجايىها تقريبا نابود شدند و فقط عدهء كمى از آنها خود را به قندهار رساندند و تلفاتى كه ترك‌ها در صحنهء جنگ دادند از تلفات روس‌ها به مراتب سنگين‌تر بود . « 1 »

اما مردم بدبخت ايران كه از 1722 تا 1730 در معرض هجوم دشمنان قرار داشتند بيشتر از همه صدمه ديدند . تعداد ايرانيانى كه در نتيجهء جنگ ، قتل ، گرسنگى و طاعون جان خود را از دست دادند هرگز به درستى معلوم نخواهد شد . تلفات مادى هم بىاندازه بود . اگر چه با ظهور نادر اميد مىرفت كه ايرانيان عاقبت نجات يابند ، ولى آنان مجبور شدند در قشون او كار كنند و ماليات بپردازند و اين خود امرى دشوار و طاقت فرسا بود . درست است كه نادر كشور را از آن اوضاع آشفته و ننگين اواخر عهد صفوى به مقام بلندى رسانيد ، ولى اين كار به بهاى سنگينى تمام شد .

( 1 ) . اگر چه زيان‌هايى كه از عمليات پطر كبير در قفقاز و ايران به روسيه رسيد ظاهرا بيشتر از سود آن بود ، ولى اميل بورژوا ( E . Bourgeois ) در كتاب Manuel bistorigue de pofigue Etrongere ( Paris , 1897 ) , vo 1 . 1 , p 287 عقيده‌اى ابراز مىدارد كه تا حدى موافق سياست پطر كبير است . وى مىنويسد كه عمليات تزار در قفقاز و ايران براى رفع خستگى نبود ، بلكه پايان و ، به عبارت بهتر ، توجيه كارهايى بود كه وى در روسيه انجام داده بود و مىخواست تجارت و نفوذ و افكار روس‌ها را در آسيا توسعه دهد . در واقع تزار كه در غرب فرمان‌ده و سياست‌مدار بود ، مىخواست در شرق پيش قدم باشد .