انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ١٨٩
فصل هفدهم تقسيم ايران ميان تركيه و روسيه
در مورد ايران ، سياست داماد ابراهيم براساس دوستى و عدم مداخله استوار بود ؛ و اگر جريان حوادث او را مجبور نكرده بود ، تا پايان كار اين سياست را ادامه مىداد .
اگر چه منصب وزارت عظمى پر از خطر بود ، ولى موفقيت داماد ابراهيم در اثر كاردانى او و نفوذى كه در نزد سلطان داشت مدت‌ها مستحكم ماند . « 1 »
با وجود آن كه تركيه دورهء درخشانى را در هنر و فرهنگ طى مىكرد ، ولى قواى نظامى او رو به انحطاط مىرفت . مع‌الوصف تركيه از لحاظ نظامى كاملا ضعيف نشده بود و هنوز از ممالك مقتدر به شمار مىآمد . « 2 »
پس از اين شرح مختصر راجع به تركيه در سال 1720 ، بايد به روابط اين كشور با ايران در اواخر سلطنت شاه سلطان حسين توجه كنيم .
در اواخر سال 1721 مرتضى قلى خان ، سفير شاه سلطان حسين ، در ازاى بازديد درى افندى از ايران ، وارد قسطنطنيه شد و در تمام موارد ، به استثناى يك بار « 3 » ، مورد پذيرايى و احترام فراوان واقع گرديد . تسلط او بر ادبيات و مهارتش در ذكر اشعار مناسب و به جا فوق العاده مورد توجه داماد ابراهيم قرار گرفت .
ابراهيم استانيان « 4 » نمايندهء انگلستان در قسطنطنيه در گزارشى كه به وزارت امور خارجه دولت متبوع خود فرستاد ، نوشت كه مرتضى قلى خان براى اين فرستاده شده است كه :
« ميان دو كشور حسن تفاهم ايجاد كند ، مخصوصا در اين وقت كه شورش عظيمى در ايران بر پا شده است . همچنين براى خشنودى باب عالى ، اجازهء پادشاه ايران را براى تجارت اتباع سلطان در ايران ابلاغ كرده است . باب عالى در نتيجهء عهدنامهء پاسارويتس « 5 » چنين تقاضايى نمود
( 1 ) . مرى ورت‌لى مانتگيو ( Mary Wortley Montagu ) مبالغه مىكند در اين كه مىنويسد : « وقتى وزيرى در اينجا مورد خشم مردم واقع مىشود ، در ظرف سه ساعت حتى او را از آغوش سلطان بيرون مىكشند و سر و دست‌ها و پاهاى او را مىبرند و او را در برابر دروازه‌هاى قصر مىاندازند . » - The Letters and Works of Lady Mary Wortley Montagu ( London . 1837 ) vo 1 , 1 . p . 365 مع‌الوصف در آنچه وى نوشته است حقيقتى هم وجود دارد ، زيرا داماد ابراهيم عاقبت جان خود و احمد سوم تاج و تخت را در اثر شورش ينىچرىها در سال 1730 از دست دادند . ( 2 ) . سامنر ( Sumner ) در همان كتاب ، صفحات 10 - 11 ، درست مىگويد كه « قدرت در قسطنطنيه متدرجا رو به فساد مىنهاد . پوست درخت عظيم گره‌دار نشده بود و شيرهء آناطولى هنوز جريان داشت ولى متدرجا آهسته‌تر پيش مىرفت . » ( 3 ) . و آن وقتى بود كه شاعر معروف ، سيد وحبى ، لطيفهء غير عاقلانه‌اى عليه او گفت . - فون‌هامر ( Von Hammer ) ، جلد چهاردهم ، ص 84 . ( 4 ) . استانيان از آوريل 1718 تا مه 1729 نمايندهء انگليس بود ؛ - نوشتهء اشپولر ( Spuler ) vo 1 , XXIV , p . 255 در ، Jahrbucher fur Geschichte Osteuropas ( Breslau , 1936 ) ( 5 ) . مادهء . 19 عهدنامه تجارى كه در 27 ژوئيه 1718 به امضاء رسيد - Noradounghian , Recueil d'Actes Internationaux , vo 1 . 1 , p . 226 .