انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ١٥٨

فصل پانزدهم حملهء پطر كبير به ايران

يكى از افسران دريايى روسيه به نام سويمونف « 1 » و ناخدا وردن « 2 » ، افسر هلندى در خدمت نيروى دريايى روسيه ، از سواحل درياى خزر و خود آن دريا نقشه بردارى كرده بودند ، و در سال 1721 دقيق‌ترين نقشهء آن نواحى را تنظيم نمودند . « 3 » در ايامى كه اين دو نفر مشغول كار بودند ، يكى از افسران روسى به نام باسكاكوف « 4 » راه‌هاى گيلان را از نقطهء نظر لشكركشى مورد مطالعه قرار داد .

به علاوه ، در سال 1719 ، دولت روسيه آورامف « 5 » را به عنوان كنسول به رشت فرستاد و به او مأموريت داد كه به ايران برود و عهدنامهء ولينسكى را به تصويب برساند . و اين شخص مجبور شد چند ماهى در شماخى توقف كند ، زيرا لزگىها مشغول تاخت و تاز بودند و نيز دربار ايران حاضر به پذيرفتن او نمىشد . « 6 » در هر حال آورامف در اكتبر 1720 به قزوين ، كه دربار ايران هنوز آنجا بود ، رسيد و وقتى سفير تركيه ، درى افندى ، وارد شد ، او هنوز آنجا بود . « 7 » لازم به ذكر نيست كه به آورامف دستور داده شده بود كه اطلاعات ديگرى در خصوص اوضاع آشفتهء ايران به روسيه بفرستد .

در سال 1721 دو واقعه اتفاق افتاد كه اجراى نقشهء پطر كبير را دربارهء ايران بسيار تسهيل كرد .

اول آن كه مذاكرات صلح با سوئد كه در نيشتاد « 8 » در ماه مه 1721 آغاز شده بود در دهم سپتامبر با موفقيت خاتمه يافت . ممكن است پطر كبير امر داده باشد كه در مذاكرات تسريع شود تا بتواند قبل از افغان‌ها و ترك‌ها نقشهء خود را در مورد ايران اجرا كند . « 9 » عاقبت به اين ترتيب از گرفتارىهاى خود در شمال آزاد شد . دوم آن كه ، هم چنان كه ذكر شد ، « 10 » در پانزدهم اوت لزگىها به كمك متفقين خود و به رهبرى مدرس حاجى داوود و احمد خان اوسمى ، بزرگ قيتاق و قراقيتاق ، و چلاق سرخاى خان ، فرمان رواى قبيلهء غازى قموق ، شهر شماخى را به باد غارت دادند ؛ و همچنين دكان‌هاى بازرگانان روسى را در آنجا تاراج كردند از اين لحاظ بهانهء مداخله به دست پطر كبير دادند .

ولينسكى فورا جريان را به پطر كبير اطلاع داد و خاطرنشان ساخت كه وى مىتواند به بهانهء كمك به ايران به اين كشور حمله كند . در ضمن به طور تخمين تعداد سربازانى

( 1 ) . Soimonov ، سويمونف نيز يكى از حمايت يافتگان پطر كبير بود . اين شخص مثل ولينسكى از خاندانى معروف و وابسته به خانواده‌هاى گولوكين و ناريشكين بود . ( 2 ) Verden . ( 3 ) Peter's des Grossen Verdienste um die Erweiterung der Geographischer " Von Baer , . , in Beitrage zur Kemntniss des Russischen Reiches und der angrenzenden Lander Asiens " Kenntnisse ) St Petersburg , 1872 ( pp . 241 - 2 ( 4 ) Baskakov . ( 5 ) Avramov . ( 6 ) . گزارش آنژدو گاردان ، كنسول فرانسه در اصفهان ، مورخ 18 فوريه 1720 ، بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد پنجم ، ورق a 262 . ( 7 ) . - اواخر فصل يازدهم . ( 8 ) Nystad . ( 9 ) Butkov , Materiali , vo 1 . 1 , p . 9 . ( 10 ) . - اواخر فصل يازدهم .