انقراض سلسله صفويه ( فارسي ) — الصفحة ١١٨
فصل دوازدهم دومين حملهء محمود و پيروزى او در جنگ گلناباد
داشت براى دفاع مناسب‌تر بود و از طرف ديگر آب كافى در آنجا يافت مىشد . به علاوه ، محمود با ماندن در محمد آباد مىتوانست قوايى در قلعهء نايينى بگذارد كه حافظ جناح راستش باشد .
( خرابه‌هاى اين قلعه در شمال غربى دهكده هنوز ديده مىشود . )
خبر رسيدن محمود به كرمان بهت و وحشت عجيبى در پاى تخت ايران به وجود آورده بود و فقط در اين هنگام بود كه به قول محمد محسن « 1 » وزراى فرومايه به فكر دفاع از كشور افتادند .
وقتى شايع شد كه محمود از تصرف يزد چشم پوشيده و عازم اصفهان است ، وحشت و اضطراب بالا گرفت . شاه به شتاب تمام وزرا و مشاوران را به حضور خواند تا تصميمى بگيرند ، ولى مطابق معمول مباحثات زيادى ميان آنها روى داد . محمد قلى خان اعتماد الدوله اگر چه فرمان ده جبانى بود ، ولى وقتى منصب قورچى باشى را داشت ، از مسائل نظامى تا حدى اطلاعاتى كسب كرده بود ؛ و در اين هنگام دريافت كه قشون با وجود تعداد زياد سربازان نمىتواند كارى از پيش ببرد ، زيرا اغلب آنها تجربه‌اى ندارند . بنابراين پيش نهاد كرد كه لشكريان براى دفاع اصفهان در خود شهر باقى بمانند تا اين كه لشكر نيرومندى از جاى ديگر به كمك پاى تخت بيايد . در اين صورت اميد موفقيت مىرفت . بدون ترديد پيش نهاد او عاقلانه بود ولى شاه با عقيده دشمنان محمد قلىخان كه طرف‌دار حمله بودند موافقت كرد و چون نامه‌اى از سيد عبد الله والى عربستان كه در آن وقت در قمشه « 2 » بود دريافت داشت ، در تصميم خود بيشتر پافشارى نمود . در مورد تعيين هويت اين والى اختلاف زيادى وجود دارد . بعضىها مىگويند كه او سيد محمد بود ، در صورتى كه ديگران ادعا مىكنند كه سيد عبد الله « 3 » ، پدر سيد محمد ، بود .
درست است كه سيد محمد در سال 1719 اين مقام را داشت ، ولى مىتوانيم بگوييم پدرش كه مرد جاه‌طلبى بود به جايش نشسته بود . سيد عبد الله سابقا والى بود ولى عمويش سيد على ، مورخ خانواده ، او را از مقامش عزل كرد . « 4 »
( 1 ) . زبدة التواريخ ، ورق b 206 . ( 2 ) . در زمان رضا شاه پهلوى اسم قمشه به شهرضا تبديل يافت . ( 3 ) . معلوم نيست كروسينسكى در متن خاطرات خود چه اسمى ذكر كرد . ابراهيم متفرقه ، در ترجمه‌اى كه از اين خاطرات به اسم تاريخ سياح به عمل آورده است ، در سرتاسر كتاب سخن از « خان هويزه » به ميان مىآورد و هيچ گونه اسم شخصى ذكر نمىكند . احتمال دارد كه كروسينسكى اسم محمد را ذكر كرده باشد زيرا دوسرسو ( du Cerceau ) در تجديد نظرى كه در اين خاطرات كرده است كلمهء « Machmet » را به كار برده است كه همان محمد باشد . از طرف ديگر ، محمد محسن ضمن تحقيق حوادث از چندى بعد اين شخص را عبد الله مىداند . ( زبدة التواريخ ، ورق a 208 ) . همچنين در Kort Narigth ، اثر آلكساندر اهل مالابار ، و نيز در داگ رجيستر ( Dagregister ) كه در آن وقايع روزانه از اول مارس تا 31 اوت 1722 ، توسط نمايندگان كمپانى هلندى هند شرقى ضبط شده است ، همين اسم عبد الله به چشم مىخورد . لذا تصور مىكنيم كه عبد الله درست است . ولى سيد احمد كسروى در تاريخ پانصد سالهء خوزستان ، ص 102 ، عقيده دارد كه اين اشتباه است . ( 4 ) . اعضاى خاندان مشعشع غالبا با يك ديگر مشاجره مىكردند و حتى براى به دست آوردن مقام والى عربستان .