انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — الصفحة ١١٥
فصل چهارم اعطاى مشروطيّت توسط مظفّر الدّين شاه ( تاجگذارى در 8 ژوئن 1896 ؛ وفات در 4 ژانويهء 1907 )
وضع ناخوشايندى قرار دارد كه ديگر كالايى به آنجا فرستاده نمىشود و تجار ايرانى صدور كالاهاى خود را متوقف ساخته‌اند . چند روز بعد ، كتاب آبى انگليس - شمارهء 2146 - منتشر گرديد كه در آن آمارى از تجارت انگليس با ايران طى پنج سال 1904 - 1899 ارائه گرديده بود . سه ماه بعد ، 12 سپتامبر 1904 ، نشريهء « اتوال بلژ »
( Etoile Belge )
مقاله‌اى از آقاى « هنيبيك »
( Hennibicq )
را ، كه چهار سال مشاور حقوقى حكومت ايران بود ، منتشر ساخت كه در آن پيرامون گسترش و تحكيم نفوذ بلژيك در ايران قلم‌فرسايى شده بود . فىالواقع ، اين نفوذ به آن حد رسيده بود كه آقاى نوز ترفيع مقام يافته و پست مهم وزارت پست و مديريت گمركات ايران را از آن خود ساخته بود .
در 25 ژوئيه ، سر آرتور هاردينگ
( Arthur Hardinge )
، وزيرمختار بريتانيا در تهران ، به صاحبان امتياز در ايران اخطار كرد كه بىاجازهء حكومت ايران امتياز خود را به اروپائيان واگذار ننموده يا آنها را در امتياز خود سهيم ننمايند « 1 » . در 18 اكتبر ، يك هيأت تجارى انگليسى بمبئى را به قصد جنوب ايران ترك كرد تا به گردشى شش‌ماهه در ايران ، كه شامل ديدار از شهرها و مناطق سعيدآباد ، رفسنجان ، كرمان ، بم ، نرماشير و غيره بود ، مبادرت ورزد « 2 » . اين هيأت كه آقاى « پى . ريان »
( P . Ryan )
منشى آن بود ، سفرش را انجام داده و حوالى پايان آوريل 1905 به هند بازگشت « 3 » . در پايان سال 1904 ، حكومت هند تصميم گرفت يك جغرافياى فرهنگى در مورد خليج فارس منتشر سازد و بدين منظور خانمها « لوريمر »
( Lorimer )
و « گابريل »
( Gabriel )
را به آنجا اعزام داشت و پيش از اين تاريخ ، هيأتى ويژه به سركردگى ميرزا رضا خان ارفع الدوله - كه تا اين اواخر سفير ايران در قسطنطنيه بود - به سن پترزبورگ اعزام شد و در 8 دسامبر به حضور تزار رسيد « 4 » . چند روز قبل از آن ، در 4 دسامبر ، محمولات پستى بريتانيا توسط مقامات بلژيكى در بندر بوشهر توقيف گرديد « 5 » .
در نخستين روز سال جديد ايرانى - نوروز - ، شاه اعلاميه‌اى صادر كرد كه در آن فرمان تجديد سازمان قشون و خبر قصد وى در عزيمت به مشهد درج گرديده بود . روز 23 آوريل 1905 ، به عنوان تاريخ حركت شاه تعيين ، و در غياب وى پسرش محمد على ميرزا وليعهد عهده‌دار نيابت سلطنت
( 1 ) . تايمز ، مورخ 16 سپتامبر 1904 . ( 2 ) . تايمز ، مورخ 18 اكتبر 1904 . ( 3 ) . تايمز ، مورخ 7 مارس 1905 و اوّل مه 1905 . ( 4 ) . تايمز ، 9 دسامبر 1904 . ( 5 ) . تايمز ، 2 ژانويه و اوّل فوريه 1905 .