افضل التواريخ ( فارسي ) — الصفحة ٣٨٨
[ باب اول ] وقايع سال هزار و سيصد و هفده هجرى ، در شرح مملكت‌دارى شاهنشاه باذل عادل ، اعليحضرت قوىشوكت ، مظفر الدين شاه قاجار ، ادام اللّه شوكته فى الليل و النهار .
و احوال‌پرسى فرمودند . به باطرىهاى توپخانه كه رسيدند ، بعضى سؤالات از توپخانه و اسبان جديد الابتياع كردند . بعد ، از اسب پياده شده ، داخل سراپرده و خيام افراشته گشتند . سواره‌ى قزاق به هم درافتاده ، مشق كردند و به انواع و اقسام جنگ‌ها مشغول شدند ؛ كه شرح آن بسى مطول است .
بندگان اقدس همايون ، شخص صدارت عظما و ساير رجال دولت را مخاطب ساختند ؛ شرحى تمجيد و تحسين از « كلنل كاساكوفسكى » كردند و فرمودند : « غيرت و صداقت اين كلنل روسى ، كه حال مستخدم دولت ايران است ، به درجه‌ايست كه گويا به دولت متبوعه‌ى خود خدمت مىكند . » و ضمنا او را به قوشچىيى تشبيه فرمودند كه نه از براى جلب مواجب و جذب معيشت ؛ بلكه ، از روى شوق خاطر و عشق فطرى كه به قوش دارد ، پرورش و تعليم قوش را مىكند .
بعد از اتمام مشق ، بندگان اعليحضرت همايون تمام سفراى خارجه را كه در اردوى قزاق موعود و حاضر بودند ، به حضور مبارك خواسته ؛ در حضور ايشان ، از وزير مختار دولت روس مقيم دربار ايران ، اظهار رضامندى فرموده و مقرر داشتند كه معزى اليه رضاى خاطر مبارك را از خدمات و زحمات « كلنل كاساكوفسكى » به اعليحضرت امپراطور روسيه تبليغ كند .
در اين‌روز ، مبلغ يك هزار و هشتاد تومان ، به رسم انعام ، درباره‌ى صاحبان مناصب و تابين‌هاى بريگاد قزاق اعطا فرمودند . و يك قبضه شمشير مرصع به جواهر از درجه‌ى اولى ، به افتخار « كلنل كاساكوفسكى » مرحمت شد . « كاپيتن قيدارف » به يك قبضه شمشير مرصع از درجه‌ى چهارم امتياز يافت . يك قطعه نشان شير و خورشيد از درجه‌ى دوم درباره‌ى « كاپيتان مورومتسوف » اعطاء و مرحمت شد . پس از اتمام مشق ، باز بندگان اقدس همايون از اردوى قزاق به عمارات صاحبقرانيه ، كه منزل ييلاقى است ، تشريف بردند .
اين اوقات ، موسم ييلاق منقصى شده ؛ لهذا ، روز يكشنبه ، دهم جمادى الاولى ، موكب مسعود همايون از صاحبقرانيه‌ى شميران تشريف‌فرماى باغ و قصر عشرت‌آباد ، كه پشت دروازه‌ى تهران است ، شد . پنج روز ، اردوى سلطنتى در آنجا متوقف بوده ؛ روز جمعه ، پانزدهم اين ماه كه جمادى الاولى است ، عزيمت سرخه‌حصار ، كه در سه فرسخى تهران و از نزهتگاه‌هاى سلطنتى است ، فرمودند . و در قصر ياقوت ، چند شبانروز با خواص خدم به سر بردند .
يكى از ايام توقف در سرخه‌حصار ، به سراپرده و چادرهاى جناب اشرف امجد صدراعظم تشريف‌فرما شده ؛ با وجوه چاكران دولتى ، آن روز را در آنجا به سر بردند .
تشريفاتى كه بايد و شايد از هر چيز فراهم بود . به وجود شاهانه و ساير مدعوين بسيار خوش گذشت . هنگام عصر ، باز به قصر مبارك سلطنتى رجعت فرمودند . و روزها را در قصر ياقوت ، به جواب عرايض وزارتخانه‌ها و ادارات مىپرداختند .
روز يكشنبه ، بيست و چهارم اين ماه ، كه پايان سفر ييلاق بود ، موكب مسعود همايونى از سرخه حصار عزيمت دار الخلافه‌ى تهران كرده ؛ هنگام ظهر ، بافرى شايان