افضل التواريخ ( فارسي ) — الصفحة ٣٨٤
[ باب اول ] وقايع سال هزار و سيصد و هفده هجرى ، در شرح مملكت‌دارى شاهنشاه باذل عادل ، اعليحضرت قوىشوكت ، مظفر الدين شاه قاجار ، ادام اللّه شوكته فى الليل و النهار .
فرموده ، با كر وفر سلطانى تشريف‌فرماى باغ و منزل ييلاقى ايشان ، كه در قريه‌ى چيدز واقع است ، شدند . جناب اشرف امجد صدراعظم نيز ، برحسب دعوت مخصوص شاهنشاهزاده‌ى معظم ، ملتزم ركاب اعلا بودند . بندگان اقدس همايون بعد از صرف ناهار و فواكه عصر و چاى ، به صاحبقرانيه رجعت فرمودند . صاحبقرانيه و چيذر ، هردو جزء بلوك شمران است . تقريبا نيم فرسنگ ، بلكه كمتر ، با يكديگر بعد مسافت دارند .
يكى از ايام عشر ثانى ماه صفر ، بندگان اقدس همايون شاهنشاهى محض سركشى به اهالى دار الخلافه‌ى تهران ، از صاحبقرانيه تشريف‌فرماى مقر خلافت عظما شده ؛ هنگام عصر ، رجعت خسروانى به قصر صاحبقرانيه فرمودند . ساير ايام هم ، در صاحبقرانيه به انجاح حوائج رعايا و اصلاح امور مملكت مىپرداختند .
در اين ايام هم ، هواى ييلاقات شمران رو به گرمى گذاشته بود ؛ لهذا ، بندگان اقدس همايون روز يكشنبه ، هفتم ربيع الاول اين سال ، با موكب مسعودى از صاحبقرانيه به عزم ييلاقات چمن‌زارها و مراتع « لار » ، كه تقريبا در ده فرسخى بلوك شمران است ، انتهاض فرموده شب دوشنبه ، هشتم ، در قريه‌ى گلندوك ، كه جاى باصفايى است ، تشريف داشتند .
روز دوشنبه ، به طرف لار حركت فرمودند كه چند روزى در آنجا اقامت فرمايند .
جناب اشرف امجد صدراعظم و جمعى ديگر از امراء و خواص خدام ، در اين سفر ييلاق ملتزم ركاب شاهانه بودند .
در غياب موكب همايون ، مجلس دربار اعظم در دار الخلافه‌ى تهران ، هفته‌يى سه روز ، كه ايام شنبه و سه‌شنبه و پنجشنبه باشد ، به رياست جناب غلامحسين خان وزير مخصوص و وزير دربار اعظم ، با حضور ساير وزراء و ارباب دواير دولتى منعقد بود .
و با كمال مراقبت به امور دولتى رسيدگى كرده ، فهرست مطالب و عرايض مردم و راپرت امور را تقديم و ارسال اردوى معلى مىكردند . و پس از ملاحظه‌ى صدارت عظما ، به عرض خاكپاى همايونى مىرسيد .
از قرار خبر تلگرافى كه در اين ايام از پطرزپورغ رسيد : نواب « گراندوك ، ژرژ الكساندرويج » ، وليعهد دولت بهيه‌ى روس ، كه برادر كهتر اعليحضرت « نيكلاى دويم » امپراطور كل ممالك روسيه است ، در حالى كه بيست و هشت سال شمسى از سن او گذشته بود ، در محل « عباس تومان » سوار « ولوسپيد » بوده ، حركت مىكرد . چون اجل محتوم رسيده بود ، از « ولوسپيد » افتاده ، خون زياد از ايشان رفته ، فوت شدند .
اين خبر تلگرافى كه به سمع شاهانه رسيد ، تلگرام تعزيتى به اعليحضرت امپراطور روس ابلاغ و ارسال فرمودند . سؤال و جواب حاضر است ؛ لكن نوشتن آن باعث تطويل است .
و نيز در موقع انعقاد جشن ملتى فرانسه ، كه مقارن روز چهاردهم ماه ژوئيه بود ، بندگان اقدس همايون تلگرام تهنيتى براى جناب شوكت‌مآب « اميل لوبه » ، رئيس جمهورى فرانسه ، ارسال و اخبار فرموده ؛ جوابى مبنى بر شكرگزارى از ايشان رسيد .
صورت ترجمه‌ى تلگرافات ، از همان قرارى است كه در شرح وقايع سنوات ماضيه نگاشته‌ام .