افضل التواريخ ( فارسي ) — الصفحة ١٥١
باب اول وقايع سال هزار و سيصد و پانزده هجرى ، در شرح تاجدارى و مملكت‌دارى اين پادشاه عادل باذل ، بندگان اعليحضرت قدرقدرت ، مظفر الدين شاه قاجار ، طول اللّه عمره و رفع اللّه قدره ، به ايران
علاقه‌ى گردن و زينت ميان خود ساخت .
چون رسم جشن ولادت سلطان بر اين است كه : شخص اول دولت ، كه « صدراعظم » يا به لفظ « وزير اعظم » يا « وزير داخله » باشد ، بايد از سفراء خارجه و اعيان و اشراف مملكت پذيرايى كند ، لهذا ، جناب مستطاب امين الدوله ، وزير اعظم ، در پارك و منزل خودشان بساط تهنيت و ضيافت گسترده ؛ شب دويم عيد سعيد ، كه شب پنجشنبه ، پانزدهم شهر جمادى الآخر باشد ، تمام وزراء عظام دربار و سفراء و ايلچيان دول متحابه را كه مقيم تهران هستند به صرف شام و « سوپه » دعوت كرده ، ضيافتى بزرگ نمودند .
در سر ميز شام ، وزير مختار دولت اتريش و مجارستان ، كه اقدم سفراء هستند ، دعاى سلامت و بقاى اعليحضرت اقدس همايون را ادا نمودند . جناب مستطاب وزير اعظم هم سلامت و شوكت تاجداران دول متحابه را يادآور شدند . و شب سيم عيد هم ، كه شب جمعه ، شانزدهم بود ، باز تمام شاهزادگان عظام و وزراء فخام در منزل جناب مستطاب وزير اعظم به صرف شام سر سفره دعوت شده بودند . و مجلس در كمال سادگى بوده ، كه شرب مسكرات ديده نشده ؛ و بقاعده‌ى اهل « اروپ » ، سر شام ميوه‌جات و هندوانه هم گذاشته بودند . اين بنده ، بر خلاف اعياد سنوات گذشته ، در اين ضيافت تعليقه دعوت نداشت و حاضر نبودم ؛ لكن ، از مدعوين شنيدم كه از ضيافت شب اول تمجيد مىكردند ، ولى از ضيافت شب دويم ، كه انعقاد مجلس مخصوص ايرانيان بود ، قدرى شكايت داشتند و دانستم كه شكايت اين اشخاص از چه راه بوده است : چون باده و مىگسارى نبوده است و مجلس به شكل ساده فراهم شده است ، به اشخاص باده‌خوار كه تا ساعت پنج در آنجا بوده‌اند ، بد گذشته است . تحقيق صحيح اين بود كه بيان كردم .
در روز عيد ميلاد ، كه چهاردهم جمادى الآخر است ، بعضى تلگرافات تهنيت از امپراطوران و سلاطين اروپ و رؤساى ملل و دول به حضور مبارك شاهانه رسيد ؛ كه اصل تلگرافات تهنيت و جواب‌هايى كه صادر شده است ، نوشته نمىشود . محض آنكه در سنه‌ى گشته ، در ضمن وقايع همين‌روز ، عين تلگرافات و عبارات سلاطين را نوشته‌ام ؛ ديگر در امسال ، سواد تلگرافات تهنيت ايشان را نمىنگارم : كه عبارات امسال و سنوات آتيه هم مثل عبارات سنه‌ى گذشته است . ولى ، اسم پاره‌يى از امپراطوران و سلاطين را به طور فهرست مىنگارم : كه آيندگان بدانند كه در چنين روزى ، زمام اختيار هرمملكت و دولتى به دست كدام يك از سلاطين و رؤسا بوده است . اسامى سلاطين و رؤسايى كه تلگراف تهنيت فرستاده‌اند ، از قرار ذيل است : -
فرانسوا ژزف ، امپراطور اطريش و پادشاه مجارستان ؛ گليوم ، امپراطور كل ممالك آلمان و پادشاه پروس ؛ ويكتوريا ، ملكه‌ى انگلستان و امپراطريس هندوستان ؛ هومبرت ، پادشاه مملكت ايتاليا ؛ لئوپلد ، پادشاه دولت بلژيك ؛ نيكلاى دويم ، امپراطور روسيه و پادشاه بعضى از تركستان ؛ سلطان عبد الحميد خان ، پادشاه دولت عثمانيه ؛ اما ، ملكه : نايب السلطنه‌ى دولت هلاند .
از جانب جناب شوكت مآب رئيس جمهورى دولت اتازونى ، ينگى دنيا ، نيز به توسط سفارت آن دولت در دار الخلافه ، تهنيت‌هاى معموله تبليغ گرديد و به عرض