نزهة الكرام و بستان العوام ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٢

باب سيزدهم در ذكر آنكه مناظره كردن در آنچه تعلق به دين دارد روا باشد

بزرگان ديگرى را فرزند خواند از اجانب كه ميان ايشان هيچ خويشى نباشد ، گويد اى فرزند نه بر طريق ولادت ، شما را بيش از آنكه در اول گفتم لازم شود . از بهر آنكه مىبينيد كه چنان كه يكى به اجنبى گويد اى فرزند ، يا اين فرزند من است هم گويد : اى برادر ، يا اين برادر من است ، يا شيخ يا سيد من است ، بر سبيل اكرام .

و هر كرا در اكرام زيادت كند در مثل اين خطاب زيادت كند ، بايد كه پيش شما روا باشد كه موسى را گويند برادر خدا يا پدر يا شيخ يا سيد اوست . از بهر آنكه اكرام موسى بيش از آن عزير كرد . مثل آنكه يكى در اكرام يكى از ما و زيادت ( ؟ ) گويد : اى سيد من ، اى شيخ و خواجه و رئيس من ، بر طريق اكرام و هر وقت كه در اكرام زيادت كند مثل [ اين ] الفاظ زيادت كند . پس لازم شود كه نزد شما موسى برادر و پدر و شيخ و سيد و رئيس و خواجه و عم خداى تعالى خوانيد يا امير وى .

يهود مبهوت و متحير بماندند ، گفتند : ما را مهلت ده تا برويم و درين سخن تو انديشه بكنيم .

رسول صلى اللّه عليه و آله گفت : به دل‌ها انديشه كنيد كه معتقد انصاف باشند تا هدايت حاصل شود .

پس رسول صلى اللّه عليه و آله رو به نصارى آورد گفت : شما از بهر چه مىگوئيد كه حق سبحانه و تعالى را مسيح متحد شد و مسيح پسر وى است ، بدين قول چه مىخواهيد ؟ اگر آن خواستى كه قديم محدث شد به اتحاد محدث يعنى عيسى ، يا عيسى كه محدث بود قديم شد به اتحاد قديم يعنى خداى تعالى ، يا آن مىخواهيد به اتحاد كه او را به كرامتى مخصوص كرد كه آن كرامت با ديگرى نكرد جز از وى . اگر آن خواستيد كه قديم محدث شد اين باطل است . از بهر آنكه محال است كه قديم محدث شود . و اگر آن مىخواهيد كه محدث قديم شد اين هم محال است كه تصور بندد كه محدث قديم شود . و اگر آن مىخواهيد كه او را برگزيد و گرامى كرد ، پس اقرار كرديد به حدوث و حدوث آن معنى كه بدان متحد شدند .

از بهر آنكه چون عيسى محدث باشد و خداى تعالى با او متحد شد كه معنى