نزهة الكرام و بستان العوام ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١١٢
ذكر اسلام حمزة بن عبد المطلب رضى اللّه عنهما
پوشيم و مناكحت كنيم و برادران تو از بنى هاشم در شعب در تنگى و سختى باشند با ايشان مجالست و متابعت و مناكحت و مؤاكلت نكنند و ايمن نباشند از شر اعداء ! سوگند خوردم به خدا كه اگر خالان ابو جهل بودندى و او را به مثل اين خواندندى اجابت نكردى .
زهير گفت من يك شخص تنها چه توانم كرد ؟
گفت : ديگرى هست با تو .
گفت : كيست ؟
هشام گفت : من .
زهير گفت : سيومى ( بايد ) بطلب برخاستند و پيش معطم بن عدى رفتند .
گفتند : اى مطعم ، تو راضى شدى بدان كه قبيله‌اى از بنى عبد مناف هلاك شوند و تو مىبينى و دفع آن نمىكنى ، به خدا كه اگر ايشان را اين كار ميسر شود بعد از هلاك بنى هاشم قصد تو كنند پيش از ديگران .
مطعم گفت : من يك شخص چه توانم كرد ؟
هشام گفت : ديگرى هست .
گفت : كه ؟
گفت : من و مطعم .
گفت : چهارمى بايد .
هشام نزد ابو البخترى رفت مثل آنكه با زهير و مطعم گفته بود به دو گفت .
ابو البخترى گفت : كسى ديگر با تو هست ؟
گفت : بلى .
زهير و مطعم گفت ، خامسى بطلب . هشام نزد زمعة « 1 » بن اسود بن المطلب رفت و او را سرزنش كرد .
زمعه گفت : يارى ديگر بايد .
هشام گفت : سه ديگر هستند .
چون شب آمد هر پنج پيش حطيم حجون « 2 » رفتند بر بالاى مكه و عهد كردند بر قيام نمودن بر ابطال صحيفه . زهير گفت من ابتداء كنم و سخن گويم پيش از شما .
چون روز شد قوم به مسجد آمدند ، زهير با آن جماعت بيامدند هفت بار طواف كعبه كردند . پس روى به قريش آوردند . گفت : اى اهل مكه ، راضى شديد كه ما طعام و شراب خوريم و جامه پوشيم و بنى هاشم و بنى مطلب هلاك شوند با ايشان مؤاكلت و مبايعت و مجالست و مناكحت نباشد ، به خدا كه من طعام و شراب نخورم تا صحيفه ظالمه قاطعه نه بدرند .
ابو جهل گفت دروغ مىگوييد ، به خدا كه اين صحيفه ندريم . و او در گوشه مسجد نشسته بود . پس زمعة بن اسود برخاست ، و گفت : به خدا كه دروغ تو مىگويى . ما راضى نشديم بدين صحيفه در آن وقت كه مىنوشتى .
پس ابو البخترى برخاست ، گفت : زمعة بن اسود راست مىگويد ما بدان صحيفه راضى نشديم و آن را همچنين نگذاريم . پس مطعم بن عدى گفت راست گفتى و هر كه غير اين گويد دروغ گويد و باطل مىطلبد و ما بيزاريم از اين صحيفه و آنچه در آنجا نوشته است .
پس هشام بن عمرو هم مثل اين سخن گفت در ابطال صحيفه و دريدن آن . ابو جهل لعنه اللّه گفت : اين حاليست كه به شب تقرير « 3 » كرده‌اند نه درين موضع . ابو طالب نشسته بود در گوشهء مسجد ، خاموش در انتظار آن كه حال به چه انجامد .
پس معطم بن عدى برخاست تا صحيفه به درد ، ارضه خورده بود الا « باسمك اللهم » و اين صحيفه منصور بن عكرمه نوشته بود و او از بنى عبد الدار بود و دستش شل شد . و آن صحيفه بدريدند و حكم ايشان باطل شد . و بنو هاشم
و بنو مطلب با خانه‌هاى « 4 » خود رفتند به رغم اعداء .
اگر گويند پيش از اين ياد كردند كه جبرئيل خبر رسول داد كه صحيفه ارضه بخورده است . و ابو طالب بيامد با قريش [ 596 ر ] بگفت . و درين حكايت گفتند كه قومى اتفاق كردند بر ابطال صحيفه ، و اين خلاف آن است .
گوييم خلاف يكديگر نيستند كه اتفاق اين قوم آن وقت بود كه صحيفه را رشميز خورده بود ، ايشان را معلوم نبود ، و رسول معلوم ابو طالب كرده بود .
و چون ابو طالب بيامد تا سخن گويد ايشان نيز بيامدند و ابو طالب را از تقرير ايشان خبر نبود .
چون ايشان آغاز سخن كردند او خاموش بود تا سخن ايشان به آخر رسيد .
پس ابو طالب گفت : رسول مرا خبر داد كه ارضه صحيفه را بخورده است . چون صحيفه را بياوردند چنان بود كه رسول صلى اللّه عليه و آله گفته بود .
پس هر دو موافق يكديگرند ، و قول ابو طالب مؤكد سخن آن قوم كه دعوى ابطال صحيفه كردند .
ابو طالب در حق ايشان قصيدهء دراز مىگويد ، اول آن قصيده ،
الا هل اتى بحريّنا صنع ربنا * على نأيهم و اللّه بالناس ارود
فيخبرهم ان الصحيفة مزقت * و ان كل ما لم يرضه اللّه مفسد
تداعى لها من ليس فيها بقرقر * فطائرها فى رأسها يتردد
تراوحها افك و سحر مجمع * و لم يلف سحرا آخر الدهر يصعد « 5 »
و اين قصيده درازست « * » ما بر اين قدر اقتصار كرديم كه اگر جمله ياد كنيم دراز شود . و شعر ابو طالب آنچه ضبط كرده‌اند كه دليل مىكند بر نصرت دادن او رسول را صلى اللّه عليه و آله و بر اسلام و عقيدهء پاك ، دو هزار بيت زيادت
است ، اكثر آن در كتب تواريخ و سير مسطور است .
روايت است كه روزى ابو طالب رسول را نمىديد ترسيد كه قريش غدرى كرده باشند . بفرمود ، تا بنى هاشم هر يك كاردى برگرفتند و گفت :
هر كه در جنب يكى از اشراف قريش بنشيند و چون در مسجد آيم و محمد با من نباشد هر يك آن را كه پيش وى نشسته است بكشد . ايشان بدان عزم بشدند .
و ابو طالب به طلب رسول رفت به كوه . پس بازآمد و رسول با وى بود .
چون در مسجد رفت ميان قوم بنشست ، شمشير در دست ، گفت : اى قوم ، مىدانيد كه من چه خواستم كرد با شما ؟ گفتند : نه . حكايت با ايشان بازگفت .
قريش عجب بترسيدند ، بعد از آن نمىآرستند كه ايذاء رسول كنند .
و درين معنى ابو طالب قصيده‌اى گفته است دراز و درش ذكر رسول كرده صلى اللّه عليه و آله و سلم . اولش :
شعر :
الا ابلغ قريشا حيث حلت * و كل سرائر منها غدور
فانى و الضوائح ساريات * و ما يتلوا السفافرة السهور
لآل محمد داع حفيظ * و ود الصدر منى و الضمير
و لست بقاطع رحمى و ولدى * و لو جرت مظالمها الحرور
پس قريش با ابو طالب عتاب كردند ، گفتند : بىحرمتى عظيم بدين خانه آورديد . تو و بنى هاشم كه پيش كعبه سلاح كشيديد و حرمت خانهء خدا نداشتيد .
ابو طالب در آن معنى قصيده مىگويد . و قومى گويند ، درين معنى بيش ازين دو بيت نگفت :
شعر :
لقد كان منى ما رايت و اننى * لا عظم حق البيت و الركن و الحجر
و ليس اختراط السيف يا قوم فاعلموا * با عظم عند اللّه جرما من الغدر
ذكر اسلام حمزة بن عبد المطلب رضى اللّه عنهما
ذكر اسلام حمزة بن عبد المطلب رضى اللّه عنهما
از بهر آن درين باب ذكر كرديم كه هم دليلى مىكند [ 596 پ ] بر اسلام « * » ابو طالب از تحريض كه وى را كرده است .
روايت كند عبد اللّه برقى ، از عبد الملك بن هشام ، از زياد بن عبد اللّه ، از محمد بن اسحاق كه گفت : خبر داد مرا مردى از بنى اسلم كه ابو جهل بر رسول صلى اللّه عليه و آله بگذشت به صفا ، دشنام به رسول داد و او را برنجانيد .
رسول هيچ نگفت . مولايى از آن عبد اللّه بن جذعان در مسكن خود نشسته بود بر بالاى صفا ، آن دشنام‌ها و جفاها مىشنيد .
پس ابو جهل بازگرديد و در مسجد شد و پيش قريش بنشست ، در سايهء كعبه . در حال حمزه از صيد مىآمد . كمان با بازو انداخته . و چون از صيد بازآمدى . اول طواف خانه كردى و با خانهء خود رفتى . و چون از طواف فارغ شدى قوم را سلام كردى كسانى كه در مسجد بودندى . چون حمزه به مولاة عبد اللّه بن جذعان رسيد بر صفا و رسول عليه السلام با خانه رفته بود ، مولاة گفت : يا با عمارة ، ندانى كه ابو جهل به چه صفت ايذاء محمد كرد ، درين ساعت او را دشنام داد ، و قبايح گفت درين لحظه بيش از آنكه وصف توانم كرد . و محمد هيچ با وى نگفت ، در خشم شد و آن خشم سبب عز و كرامت وى بود . پس حمزه به شتاب برفت و هيچ جا توقف نكرد تا در مسجد شد كه طواف كند ، پس به طلب ابو جهل رفت . چون ابو جهل را ديد كه ميان قريش نشسته بود پيش وى رفت و كمان بر سر وى زد . سرش بشكست ، بصفتى كه از آن بيم هلاك بود .
جماعتى از بنى مخزوم برخاستند تا نصرت ابو جهل دهند . گفتند : اى
( 1 ) - نسخه گلپايگانى : ربيعة بن اسود ( 2 ) - حطيم : كنار ديوار كعبه ، حجون : كوهيست مشرف بر كعبه ( 3 ) - نسخه گلپايگانى : توطئه ( 4 ) - در اصل : خانهاى * - ايمان ابى طالب ص 207 كتابخانه مجمع علمى اسلامى ، تهران ( 5 ) - البداية و النهاية : ابن كثير - ج 3 ص 97 همانجا ( در اصل سه بيت و مغشوش بود : الا هل اتى الاعداء رأفة ربنا على نأيهم . . . . ) قال السهيلى : بحريّنا يعنى الذين بارض الحبشة . * نسخه گ ص 31 اضافه دارد و از سطر 5 ص 113 همين چاپ تا سطر 2 ص 114 يعنى در نسخه « م » محذوف است .