موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٧

سورهء پنجاه و چهارم : حجر

بنابراين آشكار كردن رسالت و اعلان دعوت عمومى حادثهء متأخرى نبوده است كه در آيات آخر سورهء حجر بدان امر شده باشد ، بلكه امرى بوده كه در اوّلين آيات سورهء قلم يا مدّثر يا ضحى اشاره شده است .

( 1 ) مهم‌ترين حوادثى كه تا پايان سورهء حجر بدان‌ها اشاره شده است ، عبارتند از : معراج در سورهء نجم : 23 ؛ انذار خويشاوندان نزديك در سورهء شعراء : 42 و اسراء در سورهء اسراء : 50 .

بنابراين انذار بين معراج و اسراء بوده است كه البته مدت زيادى بعد از معراج و كمى قبل از اسراء بوده است و حال سؤال اين است كه اين حوادث چه وقتى رخ داده است ؟

قبل از پرداختن به جواب بايد به اين نكته اشاره كنم كه من بين معراج و اسراء فرق گذاشته‌ام و با تبعيّت از نزول سوره‌هاى نجم و اسراء ، معراج را بر اسراء مقدم داشته‌ام و سورهء نجم ، صحبتى از اسراء نكرده و سورهء اسراء تنها به مسأله اسراء پرداخته است ، بلكه ضماير موجود در سورهء نجم به صورت صريح به رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله بازنمىگردد بلكه مردّد بين آن حضرت و جبرئيل هست و اين روايات است كه آن را به معراج تفسير مىكنند و آن را بعد از اسراء مىدانند .

بلكه آيات تنها به آنچه كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله گفته است و مشركان با وى به مجادله پرداخته‌اند ، اشاره مىكند : « أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى » ؛ چرا دربارهء آنچه ديده است با او مجادله مىكنيد ؟

( 2 ) در سورهء اسراء ، اخبار مربوط به معراج بعد از اسراء آمده است و معراج را بدون اسراء و اسراء را بدون معراج قرار نداده و هر دو را اسراء و معراج دانسته است و همين باعث شده است كه اخبار مربوط به آنها با هم مخلوط شوند و از همديگر متمايز نباشند و احتمال دارد كه اولين آيهء سورهء اسراء به همان چيزى كه سورهء نجم بيان مىكند ، اشاره داشته باشد . امّا اخبار متضمن تكرار حادثه است . « 1 » ولى در هر حال اين دو - حتى در تاريخ وقوعشان - از همديگر متمايز نيستند و ما در فصل بعدى به تفصيل دربارهء آنها سخن خواهيم گفت .

( 1 ) . ن . ك : اصول كافى ، ج 1 ، ص 442 و مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 177 و سعد السعود ، ص 100 و الميزان ، ج 13 ، ص 270 .