الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٦٤٢

خاتمه :

و او را به همان صورت لخت از همه چيز حتى وجود او بررسى كنيم تا بفهميم در كجا به ماده ( 5 ) قراردادى ( آزادى در عمل ) مىرسيم و آيا اين ماده نسبت به بنده در كارگاه بزرگ خدا واقعيت دارد يا نه ؟

براى رسيدن به اين مقصود ، ما شروع به پياده كردن تمام ارتباطات اين كارگر مىكنيم ، با اشاره به آنچه از طرف صاحب كار ( خدا ) در دسترس او قرار دارد :

1 - محيط كارخانه از نهايت فضاى مربوط به او تا پهناور زمين از صحرا و دريا و . . و . .

2 - برجهاى استخبار و ارتباط با اين محيط وسيع كه در وجود او تعبيه شده است : حواس خمس ظاهرهء ديدن ، شنيدن ، بوئيدن ، چشيدن ، بسيدن .

3 - جهاز تنفس تا عمق ريه .

4 - جهاز جريان خون از حوضچهء قلب تا بن بست رگهاى درشت و ريزى كه وجود دارند .

5 - جهاز گوارش : از سر تا پاى بدن .

6 - جهاز توليد مواد عناصر : كارخانجات كبد ، از قندسازى ، آهن سازى ، و . . و . .

7 - جهاز اعصاب : مركز تأثرات احساسى از مغز سر تا بن بست پوست تن .

اينها قسمتهاى مرئى و ديدنى وجود اين كارگر است كه از طرف صاحب كار يك جا در دسترس او قرار گرفته و زير نظر مستقيم صاحب كار محافظت و نگهبانى مىشود ، وسائل نامرئى و مرد مرموز ديگرى هم در دسترس او هست كه :

8 - قوهء دريافت و محفظهء خبرهاى وارده به توسط حواس ظاهره نامبرده يعنى دستگاه حس مشترك و حافظه .

9 - دستگاه تركيب و اختلاط و دسته بندى اخبار وارده : قوهء خيال .

10 - دستگاه نمونه‌گيرى و كاريكاتور : قوهء واهمه .