الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩٧

3 - قابليت حركت

كنايه جواب داده و فرموده : خدا را مكان نيست و در همه جا هست و عرش و آسمان نسبت به او يكى است و موضوع نزول و صعود در بارهء او معنى ندارد و همه چيز و همه جا در برابر او يكسان است . مرحوم مجلسى عليه الرحمة گفته است : استواء به چند معنى آمده است :

1 - استقرار و تمكن بر چيزى .

2 - آهنگ و رو كردن به چيزى .

3 - استيلاء بر چيزى ، شاعر عرب گفته است :

قد استوى بشر على العراق * من غير سيف و دم مهراق

يعنى : بشر بر عراق مستولى شد ، بىشمشير و ريختن خون .

4 - اعتدال و برابرى .

5 - يك نسبت داشتن .

از اين چند معنى ، اول بر خدا محال است چون با براهين عقل و نقل ثابت شده است كه محال است خدا در مكان باشد ، بعضى مفسرين ( استوى ) را به معنى دوم تفسير كردند و گفتند : مقصود آيه اين است كه خدا متوجه به خلق خود است و قصد آنها را دارد . و از ابو العباس احمد بن يحيى از معنى آن پرسيدند ، گفت : استواء به معنى اقبال است . از فراء و زجاج هم در تفسير " ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ " همين معنى نقل شده است ولى بيشتر مفسران آن را به معنى سوم تفسير كرده‌اند و گفته‌اند : مقصود اين است كه خدا بر عرش مستولى است و ملك و تدبيرش از آن او است . زمخشرى گفته است :

چون برقرار شدن بر تخت كه سرير سلطنت است حاصل نشود جز به سلطنت ، آن را كنايه از ملك و سلطنت دانسته‌اند زيرا اين تعبير صريح‌تر و گوياتر است از اينكه گفته شود : فلانى ملك است ، و اين موضوع را كنايه از ملك آورده‌اند و گفتند : " استوى فلان على السرير " و مقصودشان اين است