فيض الدموع شرح زندگانى و شهادت امام حسين ( ع ) ( فارسي ) — الصفحة ٦٥
بازگشت أدبي در عهد قاجار
بازگشت أدبي در عهد قاجار
بازگشت أدبي در عهد قاجار
تجدد نثر فارسي از عهد تيمور آغاز ودر زمان صفويه تا حدى تداوم يافت . ولى در عهد قاجاريه رو به رواج نهاد . البتة آثاري چند در اين دوران بر پايهء نثر فنّى تاريخ وصّاف نوشته شد .
قائم مقام فراهانى ، نثر فارسي را به تقليد از گلستان سعدى با نمك خاص قلم خود درآميخت ، لذا مىتوان أو را سرآمد نويسندگان اين دوره بشمار آورد .
بدون شك أدبيات رسمي اين عصر را مخصوصا در أوايل عهد قاجار ، به خوبى مىتوان با عنوان « بازگشت أدبي » تعبير كرد وريشهء اين بازگشت را نيز در آنچه به أدبيات ديواني مربوط است ، مىتوان در تحولات مربوط به سياست وحكومت شناخت « 1 » .
زيرا أدبيات ديواني كه أغلب به خامهء منشيان ومستوفيان ووابستگان به دربار بود ، چندان تأثيرى در أدبيات طبقهء عوام ونيز ديگر سطوح فرهنگى جامعه كه هر يك براي خود فرهنگ وزبان وادبياتى دارند نداشت . شايد بتوان گفت از عوامل ترويج شيوهء رسمي وديواني نگارش ورويكرد به سبك قديم ، علاقة وذوق سرشار نويسندگان ودبيران ونيز شاهان وشاهزادگان قاجار كه خود تربيت يافتگان همين گروه منشيان واديبان وعلماى أدب دوست بوده‌اند ، باشد .
البتة بزرگان وفرهيختگان مذهبي نيز در اين دوران داراى قرايح أدبي فراوان بوده‌اند . چنانكه ميرزاى قمى ، ملا احمد نراقى ، ميرزا فتحعلى تبريزى ، سيد مهدى بحر العلوم ، ملا هادي سبزوارى متخلّص به اسرار ، ملا على نوري ، ميرزا أبو الحسن جلوه وبسيارى ديگر را مىتوان برشمرد « 2 » .
( 1 ) . نقد أدبي ، عبد الحسين زرّين‌كوب ج 2 / 627 ، أمير كبير ، ج 5 / 1373 ش . ( 2 ) . همان ج 2 / 630 .