صلح امام حسن ( ع ) ( فارسي ) — الصفحة ٢٠٦
آغاز سرنوشت
عهد و پيمان خود با او بودند به روش قديمى خود رو كردند ، همان روشى كه شاخص رفتار غير انسانى آنان در روزگار على بود و در آن روز زندگى را در كام على تلخ‌تر از زهر كرده و موجب آن شده بود كه آن حضرت آشكارا تمناى مرگ و آرزوى جدائى از آنان بنمايد .
( 1 ) حسن بن على با قاطعيت تمام ، ميدانست كه ايادى معاويه كه مقدرات سپاه او را در « مسكن » ببازى گرفتند ، همين جمع بودند و همينها بودند كه بخاطر رشوه‌هاى كلان و گوناگون معاويه - كه از رشوه‌هاى معمولى و متعارف تجاوز كرده و شامل « ناموس » نيز مىشد ( چه ، در وعده‌هاى نامه‌ئى او اين جمله هم بود : و يكى از دخترانم ! « 1 » ) - واحدهاى سپاه را بر فرار بسوى معاويه تشجيع و تحريص كردند .
( 2 ) خصلت بارز معاويه اين بود كه فرصتهاى ناشى از « در بن‌بست افتادن حريف » را از دست نمىداد . او پيش از هر چيز ، استاد هنرمندى در ايجاد اين گونه بن‌بست‌ها و بهره‌بردارى از فرصتهاى ناشى از آن ، بود . و اين تنها خصلتى بود كه توجه افرادى را كه از زيركى او در اعجاب بودند ، جلب مىكرد . مهارت او در اين صفت ، چندان بود كه نويسندگان شرح حال او از آن به اشتباه در افتاده و او را داهيه ( يعنى بسيار تيزهوش و با تدبير ) و سياستمدار آزموده و نظامى هنرمند ، پنداشتند .
( 3 ) ولى بررسى حالات معاويه در پرتو ملاحظه‌ى كامل حركات و اطوار گوناگون دوران زندگى او و مشاهده‌ى اين قيافه‌هاى رنگارنگ : جنگجوئى
( 1 ) « علل الشرايع » تأليف : ابن بابويه « ص 84 طبع ايران » .