صلح امام حسن ( ع ) ( فارسي ) — الصفحة ١٥٦
عدد سپاه
مورد اطمينان بدان تصريح كرده‌اند ) .
( 1 ) قبلا گفتيم سپاهى كه امير المؤمنين على عليه السلام براى حمله به شام تجهيز كرده بود - به اختلاف دو روايت - به چهل يا پنجاه هزار مىرسيد و دانستيم كه على خود پيش از شروع اين جنگ وفات يافت .
گمان مىرود كه قسمتى از اين سپاه را همان عده‌ى مقرر ساليانه از نظاميان رسمى كوفه تشكيل ميداده‌اند .
پس از آن ديگر اطلاعى از وضعيت اين دو سپاه ( سپاه رسمى كوفه و سپاهيانى كه على عليه السلام براى حمله به شام تجهيز كرده بود ) در برابر حسن بن على در آغاز دعوت به جهاد ، در دست نيست ، همين اندازه ميدانيم كه لشكر مقدمه كه امام حسن به استقبال معاويه به مسكن فرستاد - بنا بر اين نقل بسيارى از مآخذ تاريخى - مركب از 12 هزار جنگجو بوده است و به نظر مىرسد كه اينها ، بازماندگان همان لشكر فراهم آورده‌ى امير المؤمنين بوده‌اند كه اين عده‌شان دعوت حسن بن على را پاسخ گفته و ما بقى سرپيچى كرده‌اند .
و باز از مآخذ تاريخى ديگرى بدست آورديم كه كوفه در آن حضيض سستى و ناهمرهيش نسبت به جهاد ، ناگهان به خروش آمد و چهار هزار سرباز ديگر روانهء ميدان جنگ كرد « 1 » .
تا اينجا بر حسب نصوص غير قابل خدشه‌ى تاريخى ، عدد لشكريان امام حسن را تا 16 هزار بدست آورده‌ايم .
ارقام ديگرى نيز در نوشته‌هاى تاريخى به صراحت يا اشاره ديده مىشود كه همگى قابل مناقشه و ترديد است و ما اينك آن نصوص تاريخى
( 1 ) الخرائج و الجرايح : راوندى ( ص 228 ) .