الفتوح ( فارسي ) — الصفحة ٢٦٨

16 . مرگ عمر

( 1 ) و اللّه اى عبد اللّه ، حال على چنين است كه شرح مىدهى بل زياده از آنچه گفتى . اگر اين كار به دو تفويض افتد ، مردمان را بر طريق راست بدارد و ليكن در طبع او مزاحى [ 327 ] است و بر اين كار حرصى عظيم دارد و آن كس كه خواهان اين كار باشد ، اين كار را نشايد .

عبد اللّه عبّاس گفت : چه گويى در حق عثمان بن عفّان ؟

امير المؤمنين گفت :

او اهل اين كار است ، و شرف او از شرح مستغنى است و ليكن از آن مىترسم كه اگر اين كار به دو رسد ، او آل ابى معيط [ 328 ] را بر سر مسلمانان مسلّط گرداند و كند با شما آنچه كند و شما كنيد با او آنچه كنيد .

عبد اللّه گفت : چه فرمايى در حقّ طلحة بن عبيد اللّه ؟

امير المؤمنين گفت :

اى عبد اللّه ، مبادا كه هرگز اين كار به دست او افتد كه مردى سخت متكبّر است و متنمّر [ 329 ] به نفس خويش .

عبد اللّه عبّاس گفت : چه گويى در باب زبير بن عوّام ؟

امير المؤمنين گفت :

او مردى مردانه است و سوارى فرزانه و ليكن در طبع او بخلى و امساكى است . باك ندارد كه از بامداد تا شب در بقيع بايستد و از جهت صاعى گندم يا پيمانه‌اى جو با مردم خصومت كند و درشتيها گويد . اين كار را نشايد ، مگر مردى جوانمرد كه به وقت جوانمردى ايثار كند و ببخشد و به هنگام ضرورت نگاه دارد . نه در جوانمردى مسرف باشد و نه در بخيلى از حدّ درگذرد . نيكو آنكه در اين دو حالت ميانه‌رو باشد .

عبد اللّه گفت : چه فرمايى در حقّ سعد بن أبى وقّاص ؟

امير المؤمنين گفت :

سعد وقّاص مردى مردانه و لشكركش [ ى ] نيك است و در سپهدارى و سرورى دستى تمام دارد و ليكن اين كار را نشايد .

عبد اللّه بن عبّاس گفت : چه فرمايى در حقّ عبد الرّحمان بن عوف ؟

امير المؤمنين گفت :

[ ( 327 ) ] ل : مزاجى . [ ( 328 ) ] ل : بنى معيط . [ ( 329 ) ] چ : معجب .