مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي ) — الصفحة ٦٧٣

واژه‌نامه

بر رنجهاى ايشان نيفزوده ، چيزى از دردها و اندوههايشان نيز نكاسته است .

( 1 ) ( شد ) « اللّيل مدّ و النّهار شدّ » ( 19 ) ؛ سوگندى جاودانه است كه بر آمدن خورشيد و تاريكى شب ، بر ستوارى و درازى زمان آن خواهد افزود » ( 171 ) . الشّدّ يعنى سختى و نيرومندى ؛ مىگويد : هر روز بر نيرومندى اين پيمان ، افزوده مىگردد .

( 2 ) ( شرج ) « إنّ لهم أموالهم . . . و شراجهم » ( 131 ) ، الشّراج : بسترهاى جريان آب از سنگلاخ به دشت هموار است و مفرد آن ، « شرج » مىباشد .

( 3 ) ( شرع ) « شرائعهم » ( 331 ، 332 ، 337 ، 339 ، 350 ) شرائع در اين نامه‌ها به معنى قوانين اختصاصى گروهها و اقليّتها است .

( 4 ) ( شرق ) « ما أشرقت شمس على ثبير » ( 54 ) ( 171 ) : أشرقت : روشن ساخت ، تابيد .

ثبير : نام كوهى است در مكّه .

« أيّام التّشريق » ( 55 ) ( * / د ) : سه روز پس از عيد قربان .

« شرّق بالناس و غرّب بهم » ( 308 ) : آنان را در جهت خاور و باختر بگمار .

( 5 ) ( شسع ) « و لا يقطع شسع نعل » ( 56 ) ( 34 ) : شسع النّعل : عبارت از بندى است كه يك سر آن از جلو ، به آن قسمتى بسته مىشود كه ميان دو انگشت قرار مىگيرد و سر ديگر آن ، به سوراخى در سينهء كفش كه به زمام بسته شده است ، مىپيوندد .

( 6 ) ( شطّ ) « الشّطّ » ( 370 / ألف ) : كنار رود يا كرانهء دريا است .

( 7 ) ( شطا ) ، بنگريد : « أزر » .

( 8 ) ( شطر ) « إن له . . . جزعة و شطره ذا المزارع » ( 164 ) : شطر هر چيزى ، سوى و برابر آن است ، در قرآن آمده است : « شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » * ( 57 ) .

« إذا مال النّهار عن شطره » ( * / و ) ؛ « و فى العذى شطره » ( 192 ) ؛ « أطعمه . . . زبيب و ذرة شطران » ( 112 ) : شطر يعنى نيمى از چيزى .

( 9 ) ( شغب ) « لم يكن معه أحد يشاغبه » ( 247 ) : شاغبه يعنى با وى مخالفت كرد .

( 10 ) ( شغر ) « لا وراط و لا شغار ( 133 ) . شغار آن است كه مردى دخترى را كه زير سرپرستى اوست ، به همسرى مردى در آورد كه او نيز دخترى را كه از وى سرپرستى مىكند ، به ازدواج مرد اول درآورد . در اين صورت ، بهره‌مند گشتن از وجود دو دختر ، به منزلهء كابين هر يك از آن دو خواهد بود و آن دو مرد با اين كارشان ، گويى كه مهر را از ميان برداشته‌اند .

( 11 ) ( شفر ) « آذربيجان سهلها . . . و شفارها » ( 339 ) شفر الوادى يعنى از بالا كنار درّه ( به نقل از المحيط ) .

( 12 ) ( شق ) « و لا تمنعون من مشقّق ؟ ؟ ؟ ( 36 ) : يك نوع جامه است .

( 13 ) ( شكس ) « أنتم شركاء متشاكسون » ( 80 / 5 ) متشاكس يعنى ؟ ؟ ؟