مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي ) — الصفحة ٦٥٣

واژه‌نامه

لنا بغية » ( 338 ) : بغى و ابتغى به معنى خواستن چيزى است ، چه نيك ، چه بد .

( 1 ) ( بقر ) « الباقورة » ( 110 / ج ) : انبوه گاوان . نيز بنگريد ( حاشيهء 185 ) .

( 2 ) ( بل ) « ما بلّ بحر صوفة » ( 159 ، 161 ، 162 ، 171 ) : بلّه : آن را تر ساخت . « ما بلّ . . . » : براى هميشه . بنگريد : « صوفه » .

( 3 ) ( بلغ ) « من سبّ مسلما ، بلغ منه » ( 333 ) ؛ « بلغ جهده » ( 337 ) : يعنى در آن باره ، كوتاهى نخواهد شد و همهء كوشش ، به كار خواهد رفت .

( 4 ) ( بند ) « إخراج الصّلبان . . . بلا رايات و لا بنود » ( 354 ) : بند به معنى پرچم بزرگ و واژه ، پارسى معرّب است ( 16 ) .

( 5 ) ( بوء ) « إنّ المؤمنين يبيء بعضهم عن بعض بما نال دماءهم » ( 1 ) : أبأت القاتل بالقتيل يعنى به قصاص مقتول ، قاتل را كشتى .

( 6 ) ( بور ) « أرض البور » ( 111 ، 190 ) : زمين ناكشته ، زمين باير .

( 7 ) ( بيت ) « و غدوة الغنم من ورائها مبيتة » ( 193 ، 195 ، 196 ) : بنگريد : « غدو » .

( 8 ) ( بيض ) « أرضا مواتا بيضاء » ( 101 ، 188 ) : أرض بيضاء يعنى زمين نرم بىگياه ؛ گويى كه گياهان ، آن را سياه مىگردانند . آن ، زمينى است كه كسى بر آن گام ننهاده باشد .

ابو يوسف در كتاب الخراج در فصل اجارهء زمين بيضاء و نخلستان گفته است : زمين بيضاء ، زمينى است كه در آن ، خرمابن و ديگر درختان نباشند ( 17 ) .

« بيضاء » ( 34 ، 71 ، 94 ) : به معنى نقره است ، بنگريد : « سمر » . ( بيضتين ) ( 110 / ج ) : دو بيضه .

( 9 ) ( بيع ) « ذمّة محمّد . . . على بيعهم » ( 98 ) : بيعة : كنيسه و عبادتگاه ، و جمع آن ، بيع است و اين كلمه ، در قرآن نيز آمده است .

( 10 ) ( تبع ) « فى كلّ ثلثين من البقر تبيع جذع أو جذعة » ( 105 ، 110 / ج ) : تبيع ، گوساله‌اى است كه به دنبال مادر خود ، راه برود ، نيز گفته‌اند كه آن ، گوسالهء يك‌ساله است .

( 11 ) ( ترجم ) « التّرجمان » ( 307 ) : كسى را گويند كه زبانى را به زبان ديگر برگرداند ، مترجم .

( 12 ) ( تفث ) « و التّفث السّيّئة » ( 137 ) : تفث يعنى آشفتگى و چركينى و ناپاكى . اين واژه در قرآن نيز آمده است ( 18 ) .

( 13 ) ( تقى ) « آثروا التّقيّة ( 19 ) » ( 303 ) ؛ « إنّ اللّه على أتقى ما فى هذه الصّحيفة ( 1 ) : تقيّه عبارت است از جلوگيرى نفس از آنچه كه شايستهء آن نيست ، مانند نيرنگ و ستم .

( 14 ) ( تلع ) « تلاع الأودية » ( 157 ) : التّلعة : بستر جريان آب از بالاى درّه به گوديهاى زمين و جمع آن ، تلاع است .

( 15 ) ( تلل ) « التلّ » ( 325 / الف ) : زمينى كه از پيرامون خود ، بلندتر است و از اين رو ، براى