مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي ) — الصفحة ٢٦٠

106 پيوست فرمان پيشين

تن برسد ( 5 ) ، يك سوم ديهء جان آدمى است . ديه زخمى كه استخوان را جا به جا سازد ( 6 ) ، پانزده شتر سالخورده ( 7 ) است . ديهء هر انگشت ، ده شتر و هر دندان پنج شتر است . ديه زخمى كه استخوان را پديدار سازد ( 8 ) ، پنج شتر است .

در روايتى ديگر آمده است :

بىگمان ، ديهء جان انسان ، يكصد شتر ، ديهء بينى كه همهء آن بريده شود ( 9 ) ، يكصد شتر ؛ و ديه زخمى كه به پوسته مغز سر رسد و نيز ديهء زخمى كه به درون تن برسد ، يك سوم ديهء جان آدمى است ( 10 ) .

در روايت سوم از دارقطنى ، چنين آمده است : كه پيامبر صلّى اللّه عليه و سلّم نامه‌اى به دو نوشت مبنى بر اينكه : ديهء زخمى كه استخوان را پديدار سازد ، پنج شتر ، و زخمى كه عمق شكاف آن به پوستهء مغز سر برسد ، يك سوم ديهء كامل ، و زخمى كه استخوانى را جا به جا سازد ، پانزده شتر است .

ديهء چشم ، پنجاه شتر ، ديهء بينى - در صورتى كه همهء آن بريده شود - كامل است . ديهء دندان ( در روايتى : هر دندان ) ، پنج شتر ، ديهء پا ، پنجاه شتر و ديهء هر يك از انگشتان دست و پا ، ده شتر است .

در ( كتاب ) اقتباس ابن حجر آمده است : « ديهء هر يك از انگشتان ، ده شتر است » .

1 . مائده ، 1 . - م .

2 . آل عمران ، 199 ؛ مائده ، 4 و سوره‌هاى ديگر . - م .

3 . بنگريد : پيمان ( 110 / ج ) دو بخش آخر آن . - م .

4 . متن « المأمومة » . - م .

5 . متن « الجائفة » بنگريد : الفائق ، 1 / 246 . زمخشرى مىنويسد : ضرب الجائفة : هى الطّعنة الواصلة إلى الجوف يعنى جائفه زخمى است كه تا درون تن راه يابد . - م .

6 . متن « المنقّلة » در الفائق دربارهء كلمه المنقّلة آمده است ، و هى الّتى ينقل منها العظام يعنى آن ، زخمى است كه بر اثر آن ، استخوانها جابه‌جا مىگردند ( مأخذ پيشين ؛ معانى الأخبار ص 329 ) . - م .

7 . متن « فريضة » الفارض و الفريضة : شتر سالخورده ( الفائق ، 2 / 281 ، اصلاح المنطق ، ص 266 - 67 و 400 ) . - م .

8 . متن « الموضحة » . - م .

9 . ابن منظور مىنويسد : « استوعى فلان من فلان حقّه ، إذا أخذه كلّه » يعنى همهء حق خود را از وى ستاند . و فى الحديث : فى الأنف إذ استوعى جدعه الدّية يعنى ديهء بينى در صورتى كه همهء آن بريده شود ، كامل است ( لسان ، 15 / 396 ؛ نيز بنگريد :

همان ، 1 / 800 « وعب » ) . - م .

10 . براى تفصيل مسائل و احكام ديه ، بنگريد : كتاب الخلاف ، 2 / 374 - 418 و كتب معتبر فقه اسلامى . - م .