مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي ) — الصفحة ١٣٠
12 نامهء قريش به پيامبر دربارهء درخواست بازگردانيدن كسى كه از نزد ايشان گريخته بود
كردند ، نيز در حديبيه است . از حديبيه تا مكه ، يك منزل و از آنجا تا مدينه ، نه منزل راه است ( ياقوت ، 2 / 222 . نيز بنگريد :
صحيح بخارى ، 6 / 156 ) . - م .
2 . در آغاز اين پيمان ، پيامبر به على گفت : بنويس : بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ، سهيل نمايندهء قريش گفت : من اين جمله را نمىشناسم ولى بنويس : باسمك اللّهمّ ، پيامبر ( ص ) گفت : همين جمله را بنويس و على نيز همان را نوشت ( ابن هشام ، 3 / 331 ؛ ابن اسحاق ، ترجمهء فارسى ، 2 / 811 ) . - م .
3 . پيامبر به على گفت : بنويس : . . . محمد رسول اللّه ، سهيل پسر عمرو گفت : اگر من گواهى مىدادم كه تو پيامبر خدا هستى ، با تو پيكار نمىكردم . تو نام خود و نام پدرت را بنويس ؛ و پيامبر نيز چنين كرد ( ابن هشام ، 3 / 332 ؛ ابن اسحاق ، ترجمهء فارسى ، 2 / 811 ؛ ابو عبيد ش 444 ) . - م .
هنگام نگارش پيمان صفّين نيز مناقشه‌اى چنين بر سر درج عنوان « امير المؤمنين » پس از نام على ( ع ) پيش آمد و معاويه گفت : اگر من پذيرفته بودم كه على امير مؤمنان است با وى نمىجنگيدم و چون اين سخن را به امير المؤمنين ( ع ) بازگفتند ، فرمود : « تاريخ تكرار مىشود ، به خدا سوگند كه اين ماجرا به نگارش آن نامه‌اى ماند كه من روز صلح حديبيه از جانب پيامبر خدا ( ص ) به خط خود نگاشتم . . . » بنگريد : پيكار صفين ، از نصر بن مزاحم ، ترجمهء پرويز اتابكى ، ص 701 - 703 . - م .
4 . متن « بيننا عيبة مكفوفة » ابن قتيبه مىگويد : قوله فى كتاب صلح : « و إنّ بيننا و بينهم عيبة مكفوفة » يريد صدرا نقيّا من الغلّ و العداوة » يعنى داراى دلى پاك از نابكارى و دشمنى باشيم ( تأويل مشكل القرآن ، ص 434 ) . - م .
5 . بنگريد : ( لسان ، 11 / 163 - 164 و 15 / 356 ) . - م .
6 . چون دنبالهء پاورقى كه از مآخذ زيرين نقل گشته است ، ناهماهنگى بنيادينى با متن نداشت ، از اين‌رو ، تنها با ياد كردن مأخذ ، از تكرار محتواى متن پرهيز گشت . روايتهاى ديگر عبارتند از : روايت جاحظ ، ابن زنجويه ، باقلانى ، ابن الجوزى ، قسطلانى ، طحاوى و عبد المنعم خان . - م .
7 . اين سخن را قريش به مسلمانان گفتند . - م .
8 . دو جمله بالا را كه ابن سعد آورده است ، در مآخذ ديگر ، به چشم نمىخورند . - م .
( 1 )
12 نامهء قريش به پيامبر دربارهء درخواست بازگردانيدن كسى كه از نزد ايشان گريخته بود
12 نامهء قريش به پيامبر دربارهء درخواست بازگردانيدن كسى كه از نزد ايشان گريخته بود
مغازى واقدى ، ورق 142 ب ( نسخهء چاپى ص 624 - 625 ؛ إمتاع الأسماع ، مقريزى ، 1 / 303 .
مقابله كنيد : ابن هشام ص 751 - 752 ؛ طبرى ص 1551 .
پس از انجام گرفتن پيمان صلح حديبيه ، أبو بصير ( 1 ) گريخت و به پيامبر خدا ( ص ) پيوست . پس ازهر بن عبد عوف و أخنس بن شريق بن عمرو بن وهب ثقفى ، وابسته به بنى زهره ، از قريش دربارهء او نامه‌اى نوشتند و مردى از قبيلهء بنى عامر بن لوى را همراه با يكى از موالى خود فرستادند . آن دو به حضور پيامبر خدا ( ص ) آمدند و نامه ازهر و اخنس را تقديم كردند . گويند ابو بصير نيز خود ثقفى ، و