مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٧

منطق اختصاصى قرآن

امّا ثمود ؛ ما آنها را هدايت كرديم ، سپس آنها خودشان كورى را بر هدايت ترجيح دادند .

يا آنكه پس از ذكر سرنوشت شوم و ذلّت بار فرعونيان و سقوط آنها از اوج عزّت به حضيض ذلّت ، مىفرمايد :

ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ ( 1 ) .

آن بدان جهت بود كه خداوند چنين نيست كه نعمتى را كه به قومى داده عوض كند مگر آنكه آنها هر چه مربوط به خودشان است عوض كنند .

يا آنكه در مقام انتقاد از عقيدهء جبرى مشركين مىگويد :

وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَ نُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ ( 2 ) .

هرگاه به آنها گفته شود از روزيهايى كه خداوند به شما داده انفاق كنيد ، مىگويند :

آيا كسانى را سير كنيم كه خدا اگر مىخواست خودش آنها را سير مىكرد ؟ ( خدا آنها را زده و گرنه خودش آنها را سير مىكرد . )

يا مىگويد :

ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ ( 3 ) .

فساد در صحرا و دريا پديد آمده به موجب آثارى كه بشر از كارهاى خود به دست آورده است .

سرّ مطلب چنان كه قبلًا اشاره شد اين است كه قضا و قدر و مشيّت و اراده و علم و عنايت حقّ تعالى علّتى است در طول علل طبيعى نه در عرض آنها . تمام نظام منظّم لانهايى علل و اسباب ، متّكى و منبعث است از اراده و مشيّت حقّ و قضا و قدر الهى .

( 1 ) . انفال / 53 . ( 2 ) . يس / 47 . ( 3 ) . روم / 41 .