مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٠

چون قضا آيد . . .

قضا و قدر الهى در كار باشند و آنگاه كه آن علل و اسباب پا به ميان گذاشتند ، اسباب و علل مادّى را خنثى و بىاثر مىكنند .

در خود قرآن كريم اين مطلب به بيانى بليغ‌تر و رساتر از آنچه در زبان اخبار و احاديث آمده است بيان شده است .

در جريان جنگ بدر مىفرمايد :

وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَ يُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ ( 1 ) .

ياد كن آن زمان را كه خداوند آنها ( خصم ) را هنگامى كه با آنها برخورديد در چشم شما اندك و شما را در چشم آنها اندك نماياند ، براى اينكه به انجام رساند چيزى را كه شدنى بوده است . همهء كارها به خداوند بازگردانده مىشود .

اين جريان يكى از موارد تقدّم پيدا كردن علل معنوى بر علل مادّى است .

هنگامى كه قومى در اثر گام برداشتن در راه درستى و صلاح ، شايستگى تأييد و نصرت پيدا كنند و قومى ديگر برعكس مستحقّ خذلان و نابودى گردند ، نظام متقن و أتمّ و اكمل جهان ، قوم اوّل را با همهء كمبود وسايل و تجهيزات مادّى تحت حمايت خود قرار مىدهد و قوم دوّم را با همهء وسايل و اسباب مادّى به زوال محكوم مىكند .

و نيز قرآن كريم مىفرمايد :

وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً ( 2 ) .

آن كس كه در راه حقّ به خدا اعتماد كند ، خداوند او را بس است . خدا فرمان و حكم خود را به نتيجه مىرساند . خداوند براى هر چيزى قدر و اندازه و حدّى قرار داده است .

در اين آيهء كريمه با اينكه با جملهء قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً به نظام عالم و اينكه هيچ چيز به گزاف صورت نمىگيرد و هر چيز در مرتبهء خود قرار دارد ، تصريح شده ،

( 1 ) . انفال / 44 . ( 2 ) . طلاق / 2 .