مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٩١

مراتب تسليم

زور مىتواند بشر را وادار كند كه به زبان از گفتهء خويش برگردد ولى فكر بشر هرگز تسليم نمىشود مگر وقتى كه با نيروى منطق و برهان مواجه گردد .

قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ( 1 ) .

« دليل خويشتن را بياوريد اگر راستگو هستيد » .

سومين مرحلهء تسليم ، تسليم قلب است . حقيقت ايمان تسليم قلب است ، تسليم زبان يا تسليم فكر و عقل اگر با تسليم قلب توأم نباشد ايمان نيست . تسليم قلب مساوى است با تسليم سراسر وجود انسان و نفى هرگونه جحود و عناد .

ممكن است كسى در مقابل يك فكر ، حتى از لحاظ عقلى و منطقى تسليم گردد ولى روحش تسليم نگردد . آنجا كه شخص از روى تعصب ، عناد و لجاج مىورزد و يا به خاطر منافع شخصى زير بار حقيقت نمىرود ، فكر و عقل و انديشه‌اش تسليم است اما روحش متمرّد و طاغى و فاقد تسليم است و به همين دليل فاقد ايمان است ، زيرا حقيقت ايمان همان تسليم دل و جان است .

خداى متعال مىفرمايد :

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ ( 2 ) .

« اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، در قلعهء سلم داخل شويد و گامهاى شيطان را پيروى نكنيد . »

يعنى روحتان با عقلتان جنگ نكند ، احساساتتان با ادراكاتتان ستيز ننمايد .

داستان شيطان كه در قرآن كريم آمده است نمونه‌اى از كفر قلب و تسليم عقل است . شيطان خدا را مىشناخت ، به روز رستاخيز نيز اعتقاد داشت ، پيامبران و اوصياء پيامبران را نيز كاملا مىشناخت و به مقام آنها اعتراف داشت ، در عين حال خدا او را كافر ناميده و درباره‌اش فرموده است :

وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ ( 3 ) .

« و از كافران بود » .

( 1 ) . نمل / 64 ( 2 ) . بقره / 208 ( 3 ) . بقره / 34