مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٤

بلا و نعمت ، نسبى است

بىاراده . از اينرو ، يك چيز نسبت به دو شخص ، وضع مختلفى مىيابد ، يعنى يك چيز براى يك نفر نعمت است ، و همان چيز براى شخص ديگر نقمت . اين است كه مىگوييم : « نعمت و بلا هر دو نسبى است . »

چيزى را بايد بلا ناميد كه عقوبت معنوى الهى باشد ؛ يعنى آثار بد عمل انسان .

اين امور از آن جهت بلا و مصيبت واقعىاند كه اولا معلول اراده و اختيار خود انسان هستند ، و ثانيا مقدمهء هيچ خير و هيچ كمالى نيستند . مثلا قساوت قلب و سنگدلى براى انسان بلا است ، چنان كه در روايت آمده است :

ما ضرب اللّه عبدا بعقوبة اشدّ من قسوة القلب . ( 1 )

« خدا هيچ بنده‌اى را به هيچ عقوبتى معاقب نكرده است كه بالاتر از سنگدلى باشد . »

در قصص انبياء آمده كه مردى به شعيب پيغمبر ( ع ) گفت كه چرا من اينهمه گناه مىكنم و خداوند مرا عقوبت نمىكند ؟ جواب آمد كه تو گرفتار بدترين عقوبتها هستى و نمىدانى . مولوى اين داستان را چنين بيان مىكند :

آن يكى مىگفت در عهد شعيب * كه خدا از من بسى ديده است عيب

چند ديد از من گناه و جرمها * وز كرم يزدان نمىگيرد مرا

حقتعالى گفت در گوش شعيب * در جواب او فصيح از راه غيب

كه بگفتى چند كردم من گناه * وز كرم نگرفت در جرمم إله

عكس مىگويى و مقلوب اى سفيه * اى رها كرده ره و بگرفته تيه

چند چندت گيرم و تو بىخبر * در سلاسل مانده‌اى پا تا به سر

زنگ تو بر توست اى ديگ سياه * كرد سيماى درونت را تباه

بر دلت زنگار بر زنگارها * جمع شد تا كور شد ز اسرارها

يعنى تو برعكس فكر مىكنى ، اگر خداوند تو را به عقوبتى ظاهرى ، كه خود احساس مىكردى كه عقوبت است ، مىگرفت و تو قابليّت چنين نوع مجازاتى را مىداشتى ، آن وقت ممكن بود عقوبت تو عقوبت نباشد بلكه لطف و رحمت باشد ، زيرا احيانا موجب تنبّه و بيدارى تو مىشود . اما عقوبتى كه اكنون گرفتار آن هستى كه

( 1 ) . ارشاد القلوب ديلمى