الحياة السياسية للامام الحسن ( ع ) ( تحليلى از زندگانى سياسى امام حسن مجتبى ع ) ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٢

سخن پايانى

تحليل و بررسى را تا زمان امامت و رهبرى حضرت عليه السّلام و سپس شهادتش تكميل كنيم ، اما اوضاع و احوال ، مانع از تحقق چنين خواسته‌اى شد . با اين حال :

آب دريا را اگر نتوان كشيد * هم به قدر تشنگى بايد چشيد

در اينجا مقدارى از بحث را كه به انجام رسيده ، در اختيار خوانندگان گرامى قرار مىدهيم ، باشد كه خداى متعال در فرصت ديگرى ، توفيق اتمام بحث را به ما عطا كند ، ان شاء اللّه .

متذكر مىشويم كه ما در اين بررسى و تحليل ، عمدا آن قسمت از زندگانى امام حسن عليه السّلام را مورد مطالعه قرار داده‌ايم كه پژوهشگران به ندرت در كتاب‌هاى خود متعرّض آن شده‌اند .

در بعضى از مسائل ضرورت ايجاب كرده كه مطلب را با تفصيل بيشترى ارائه كنيم . چرا كه اگر بخواهيم موضع سياسيى را كه حضرت با آن درگير بود و برخورد داشت و با توجه به اوضاع و احوال مختلف ، در قبال آن موضع‌گيرى مىكرد ، با وضوح و روشنى بيشترى بررسى كنيم ، چاره‌اى نداريم جز اين كه به اين تفصيل تن دردهيم .

به هر حال اگر بعضى از مطالب ارائه شده با نظرگاه‌هاى خوانندگان محترم يا با مطالبى كه به طور معمول و بدون بحث و تحقيق ، شايع و رايج است مطابقت ندارد ، از آنان پوزش مىطلبم .

در پايان ، اميدوارم كه خوانندگان گرامى ، راهنمايىها و ديدگاه‌هاى خود را همچون تحفه‌اى ارجمند به نويسنده مرحمت كنند ؛ از آنان تشكر و قدردانى مىكنم .

جعفر مرتضى عاملى

19 / 9 / 1404 ه . ق .

3 / 1 / 1363 ه . ش .