جانشينى محمد ( ص ) ( فارسي ) — الصفحة ٤٣٠

خاتمه بازگشت نظم به جامعه و تشكيل سلطنت خودكامه

صورت از آغاز اين بدگمانى در بين كوفيان پيدا شد كه حسن عليه السّلام قصد ندارد جنگ با شاميان را كه پدرش درصدد انجام آن بود به پايان رساند . « 1 » با توجه به سابقه مخالفت او با جنگ چنين سوء ظنى نامعقول نبود . پيشگامى عبيد الله بن عباس حاكم صنعا ، كه به هنگام حمله بسر بن ابى ارطاة از مقابل او گريخته بود و على عليه السّلام او را بر اين كار سرزنش كرد ، در بيعت با حسن عليه السّلام به اين ترديدها قوت بخشيد . « 2 »

پنجاه روز و يا به روايتى دو ماه كامل از شهادت على عليه السّلام گذشت و حسن عليه السّلام نه كسى را به سوى معاويه فرستاد و نه سخنى از حركت به سوى شام به ميان آورد . در نتيجه لشكرى كه پدرش تجهيز كرده بود ناآرام شد . در اين هنگام نامه‌اى از عبد الله بن عباس رسيد كه نوشته بود :

اى پسر رسول خدا مسلمانان امر ولايت را بعد از پدرت به تو سپردند . و سرتافتن تو را از جنگ با معاويه و كوتاهى تو را از درخواست حقّت ناخوش مىدارند . پس آماده كارزار شو و با دشمنت بجنگ و با ياورانت به نرمى رفتار كن . كارگزاران خود را از خاندانهاى اصيل و شريف انتخاب كن كه با اين كار دل آنان را از آن خود مىسازد و در به دست آوردن دل مخالفان پيرو پيشوايان عدل باش ، و بين مردم همدلى برقرار كن و بدان كه جنگ نيرنگ است . و تا زمانى كه در جنگ هستى و حقّى را كه از آن مسلمانى است باطل نكرده‌اى براى تو گشايشى است . بدان كه مردم از پدرت روى گرداندند و به معاويه روى آوردند چون او همه را در تقسيم فىء يكسان مىشمرد و عطايا را به همه به يك اندازه مىداد . پس اين بر آنان گران آمد ، و بدان كه ما با كسانى مىجنگيم كه با خدا و رسول خدا مىجنگيدند تا خدا امر خود را بر آنان آشكار كرد . آنان اظهار اسلام كردند و قرآن مىخواندند ولى آيه‌هاى قرآن را به مسخره مىگرفتند و با كاهلى به نماز برمىخاستند و با كراهت به اداى فرايض مىپرداختند . و چون ديدند در اين دين عزّت از آن نيكان و عالمان صالح است خود را به ظاهر به سيماى صالحان درآوردند تا مؤمنان چنين پندارند كه آنان از نيكانند ، ولى آنان از آيات خدا روىگردان بودند . اكنون تو اى ابا محمد [ حسن ] گرفتار چنين مردمى و فرزندان و همسانان چنين مردمى هستى و خدا عمر آنان را طولانى نكرده جز آنكه بر گمراهى آنان بيفزايد . پس با آنان به جنگ برخيز و با خوارى ( دنيّه ) با آنان سازش مكن . پدرت على عليه السّلام داورى در حق خود را نپذيرفت ، جز آنكه او را وادار به آن كردند و آن را پذيرفت چون آگاه بود كه اگر اين گروه به عدالت داورى كنند او

( 1 ) بلاذرى ، انساب ، ج 3 ، ص 29 . طبرى ، ج 2 ، ص 1 . ( 2 ) ثقفى ، الغارات ، ص 619 - 620 .