تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ( عج ) ( فارسي ) — الصفحة ١٣٧
1 . بررسى اجمالى وكالت قبل از امام دوازدهم
امور يافتند . بتدريج رهبرى وكالت تنها مرجعى شد كه مىتوانست حقانيت امام جديد را تعيين و ثابت كند . بعنوان نمونه ، امام نهم حضرت جواد ( ع ) وصايت خود را درباره جانشين خويش به وكيل الوكلاء خود محمد بن فرج داد . آن حضرت به او وصيت كرد كه پس از وفاتش از امام هادى ( ع ) فرمان گيرد ( ( 21 ) ) . چون امام جواد ( ع ) در سال 220 / 835 از دنيا رفت ، رهبران برجسته سازمان وكالت ، جلسه‌اى سرى در منزل محمد بن فرج تشكيل دادند تا امام جديد را كه مشخص شد امام هادى ( ع ) است معرفى كنند ( ( 22 ) ) .
وكلاى امام بتدريج تجربيات ارزنده‌اى را در سازماندهى پيروانشان در واحدهاى جداگانه بدست آوردند . اخبار تاريخى متعدد نشان مىدهد كه وكلا ، شيعيان را بر مبناى نواحى گوناگون به چهار گروه تقسيم كردند . نخستين ناحيه بغداد ، مدائن ، سواد و كوفه را شامل مىشد . ناحيه دوم شامل بصره و اهواز بود .
ناحيه سوم ، قم و همدان و بالاخره ناحيه چهارم ، حجاز ، يمن و مصر را شامل مىشد .
هر ناحيه به يك وكيل مستقل واگذار مىشد كه تحت نظر او كارگزاران محلى منصوب مىشدند . اقدامات اين نظام را در دستور العملهاى حضرت هادى ( ع ) به مديريت سازمان اماميه را مىتوان مشاهده كرد . نقل مىشود آن حضرت در نامه‌اى به سال 232 / 847 به على بن بلال وكيل محلى خود مىنويسد :
« من ابو على بن رشيد را به جاى على بن حسين بن عبد ربه جايگزين كردم . اين مسئوليت را بدان جهت به او واگذار كردم كه وى از صلاحيت لازم به حد كافى برخوردار است به نحوى كه هيچ‌كس بر او مقدم نمىشود . او اطلاع داده كه شما بزرگ ناحيه خود هستيد .
به همين جهت علاقه‌مندم شما را براى ناحيه خود منصوب كنم .
در عين حال ، لازم است از او پيروى كرده و وجوهات جمع‌آورى - شده را به وى تحويل دهيد . » ( ( 23 ) ) .
امام هادى ( ع ) در نامه‌اى ديگر به وكلاى خود در بغداد ، مدائن و كوفه مىنويسد :
« اى ايوب بن نوح ، بموجب اين فرمان روابط خود را با ابو على قطع