دانشنامهء شعر عاشورايى انقلاب حسينى در شعر شاعران عرب و عجم ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٩
قصيده‌اى در اعتقادش به شيعه اثنى عشرى :
صناعت نيست . هم‌چنين قصيده‌اى در هفتاد بيت خالى از حروف الف به دو منسوب است كه در ستايش اهل بيت ( ع ) سروده است . صاحب در شب جمعه 24 ماه صفر به سال 385 هجرى در رى بيمار شد و به آن بيمارى درگذشت . تشييع جنازه‌ى با شكوهى از او به عمل آمد و او را به اصفهان برده و در قبّه‌اى به نام « دريه » دفن شد .
مشهورترين و قديمىترين كتابى كه به تحليل و ترجمه صاحب پرداخته « يتيمة الدهر » از « ثعالبى » مىباشد . وى مىنويسد :
« عبارتى ندارم كه با آن بتوان مكانت وى را در علم و ادب ، و جلالت او را در جود و كرم ، و محاسن بسيار و مفاخر گوناگون وى را بيان كند . تنها مىگويم او صدر مشرق و تاريخ مجد و چشمه‌ى عدل و احسان است . « 1 » » ابن خلكان گويد : « نادره‌ى دهر و اعجوبه‌ى زمان در فضايل و محاسن و كرم بود . » ابن شهرآشوب در « معالم العلماء » در ضمن شعراى اهل بيت گويد : « اسماعيل عبّاد متكلّم ، شاعر و نحوى است . » سيّد رضى وى را در حيات او مدح و پس از مرگ رثا گفت . هم‌چنين ثعالبى گويد : « هيچ دربارى چون دربار صاحب مورد توجه‌ى شعرا نبوده است . »
دوران صاحب ، پر بركت‌ترين دورانى است كه به اهل علم و ادب گذشت . گاه با مقرّب ساختن اهل فضل و گاه با تشويق و ترغيب آنان به نشر آثار گرانبهاى خود ، تا آنجاكه بازار علم و دانش رونق گرفت . « 2 »
- * -
قصيده‌اى در اعتقادش به شيعه اثنى عشرى :
قصيده‌اى در اعتقادش به شيعه اثنى عشرى :
1 - يا زائرا قد قصد المشاهدا * و قطع الجبال و الفدافدا
2 - فأبلغ النبىّ من سلامى * ما لا يبيد مدّة الأيّام
3 - حتى إذا عدت لأرض الكوفه * ألبلدة الطاهرة المعروفه
4 - و صرت فى الغرىّ في خير وطن * سلّم على خير الورى أبي الحسن
5 - ثمّه سر نحو بقيع الغرفد * مسلّما على أبى محمّد
1 - اى زائرى كه مشاهد مشرّفه را عازم گشتى و كوه و صحرا را درنورديدى .
2 - درود مرا بر رسول خدا نثار كن ، درودى كه با گذشت روزگاران كهنه نگردد .
3 - و چون به كوفه بازگشتى ، همان تربت پاك معروف ،
4 - در بهترين جايگاه " نجف " به مهتر عالميان ابو الحسن درود فرست .
5 - و مجدّدا بازگرد به مدينه و در بقيع ، بر امام مجتبى سلام گوى .
6 - و عد إلى الطفّ بكربلاء * أهد سلامي أحسن الإهداء
7 - لخير من قد ضمّه الصعيد * ذاك الحسين السيّد الشهيد
8 - و اجنب إلى الصحراء بالبقيع * فثمّ أرض الشرف الرّفيع
9 - هناك زين العابدين الأزهر * و باقر العلم و ثمّ جعفر
10 - أبلغهم عنّى السّلام راهنا * قد ملأ البلاد و المواطنا
( 1 ) - يتيمة الدهر ؛ ج 3 ، ص 169 . ( 2 ) - همان ؛ ص 169 - 267 با تلخيص . شذرات الذهب ؛ ج 3 ، ص 113 .