دانشنامهء شعر عاشورايى انقلاب حسينى در شعر شاعران عرب و عجم ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٠١
قصيده مدارس آيات :
پشت پاى دعبل زد كه او را مسموم نمود و روز ديگر بر اثر جراحت درگذشت . جنازه‌اش را به شوش منتقل و آنجا دفن نمودند .
تاريخ شهادت او در سال 246 ه . ق . مىباشد . « 1 » دعبل سه فرزند داشت عبد اللّه ، على و حسين . على و حسين ذوق شعرى را از پدر به ارث برده بودند و هر دو شاعر بودند . حسين ديوان شعرى هم داشته و برخى از اشعارش در كتب تواريخ و تذكره‌ها آمده است . « 2 »
آثار دعبل :
آثار دعبل :
1 - ديوان اشعار : اگرچه قسمت اعظم اشعار شاعر بزرگ و انقلابى شيعه از بين رفته است اما اديب معروف « ابو بكر محمّد بن يحيى صولى » ( م 335 ه . ق . ) قسمتى از آنها را گردآورى و در سيصد صفحه نوشته است « 3 » كه مشتمل بر 1176 بيت مىباشد .
2 - طبقات الشعراء : كه آن را در زمينه‌ى اخبار و احوال و اشعار شاعران عرب تأليف كرد . اگرچه امروز از سرنوشت اين كتاب اطّلاعى نداريم ولى بسيارى از شعرا و ادبا و لغت‌شناسان و نويسندگان پس از دعبل در كتابها و تأليفات خويش از اين كتاب بهره‌مند شده و مطالبى را از آن نقل كرده‌اند .
3 - الواحدة فى مناقب العرب و مثاليها « 4 » : ( در آداب و رسوم اعراب ) ، از اين كتاب هم فقط نامى در تاريخ مانده است .
تأليف اين دو كتاب و احتمالا آثار علمى ديگر نشان مىدهد دعبل علاوه بر سرودن شعر در تأليف هم دستى داشته و از گروه شاعران عالم و عالمان شاعر و نويسنده بوده و اگر جنبه‌ى نقل حديث از امامان معصوم ( ع ) و نقل حديث توسط ديگر محدّثان را بر شعر و تأليفاتش بيفزاييم او را شاعرى فرزانه و انديشه‌وند و صاحب‌نظر جامع خواهيم شناخت . « 5 »
- * - دعبل سه بيت شعر سرود و به نزديكانش گفت بعد از مرگ بر روى سنگ مزارم آن را بنويسيد كه چنين است :
1 - اعدّ للّه يوم يلقاه * دعبل ان لا إله الّا هو
2 - يقولها مخلصا عساه بها * يرحمه في القيامة اللّه
3 - اللّه مولاه و النّبىّ و من * بعدهما فالوصىّ مولااه « 6 »
1 - دعبل توشه‌ى اقرار به يگانگى خداوند را براى رستخيز خويش آماده كرده است .
2 - وى خالصانه شهادت به وحدت حق مىدهد و اميدوارست كه خداوند در روز رستاخيز بر او رحمت آورد .
3 - مولاى دعبل ، خدا و رسول اويند و مولاى او جانشين به حقّ پيامبر يعنى على است .
* * *
قصيده مدارس آيات :
قصيده مدارس آيات :
1 - تجاوبن بالأرنان و الزّفرات * نوائح عجم اللّفظ و النّطقات
( 1 ) - تاريخ بغداد ؛ ج 8 ، ص 385 . ( 2 ) - الفهرست ، ابن نديم ، ص 229 . ( 3 ) - همانجا . ( 4 ) - ديوان دعبل ؛ ص 31 . ( 5 ) - دعبل خزاعى ؛ با تلخيص . دايرة المعارف تشيع . ( 6 ) - ديوان دعبل ؛ ص 306 .