حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ( ع ) ( فارسي ) — الصفحة ٤٥٦

امام رضا عليه السّلام و مسائل كلامى

خلق آدم على صورته . احمد بن حنبل مىگفت : مقصود از اين روايت آن است كه خدا آدم را شبيه به خودش آفريده است . و به منظور تأكيد بيشتر در اعتقادش اضافه مىكرد : اگر ضمير در « صورته » به خود آدم برگردد ، آن وقت كلام خدا بىمعنى و لغو مىشود ، زيرا قبل از آدم ، آدم ديگرى نبوده كه آدم دوم را شبيه او بيافريند . « 1 »

امام رضا عليه السّلام در برابر اين نوع استدلال ، شأن صدور اين كلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را چنين فرمودند :

خدا آنها را بكشد ؛ قسمت نخست روايت را حذف كرده‌اند :

انّ رسول الله صلّى اللّه عليه و آله مرّ برجلين يتسابّان ، فسمع احدهما يقول لصاحبه : قبّح الله وجهك و وجه من يشبهك ، فقال رسول الله صلّى اللّه عليه و آله : يا عبد الله لا تقل هذا لأخيك فانّ الله عزّ و جلّ خلق آدم على صورته . « 2 »

رسول خدا دو مرد را ديد كه به همديگر دشنام مىدادند و شنيد كه يكى به ديگرى مىگويد : خدا زشت كند صورت تو و كسى را كه به تو شبيه است . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اى بندهء خدا ، به برادرت اين چنين نگو كه خدا حضرت آدم را شبيه او آفريده است .

روايت نشان مىدهد كه چگونه احاديث در خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله سالم و محفوظ مانده و در ميان ديگران با حذف قسمتى از آن و يا با تصرف در آن ، دچار تحريف شده است .

امام در روايتى مردم را از نظر نقطهء اعتماد به صفات الهى ، به سه دسته تقسيم فرمود : گروهى قائل به تشبيه هستند و گروه ديگرى قائل به تعطيل ، كه اعتقاد هر دو باطل است و راه سوم اثبات صفات خدا بدون تشبيه او به چيزى مىباشد . « 3 »

اهل حديث براى اثبات دست براى خدا به آيهء « بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ » « 4 » استدلال كرده‌اند . وقتى از نظر و ديدگاه امام عليه السّلام دربارهء اين آيه و تفسير آن به وسيلهء مشبّهه سؤال شد ، فرمود : اگر منظور از دو دست مانند دستهاى انسان باشد ، آن وقت خدا بايد

( 1 ) . طبقات الحنابله ، ج 2 ، ص 131 ( 2 ) . عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 119 ( 3 ) . التوحيد ، ص 100 ( 4 ) . بلكه دو دست خدا باز است .